Sénégal: bokonzi ekoki kowumela nsima ya bokabwani kati na Faye ná Sonko mpe projet na bango ya lisanga?

Esalemaka que victoire électorale ezali déjà na contradiction oyo eko menacer pouvoir oyo e installer. Oyo ya Bassirou Diomaye Faye, na mars 2024, esalemaki na configuration singulière : mobali moko amataki na présidence pendant que mosusu atikali, na miso ya eteni monene ya ba électeurs, inspiration politique mpo na changement. Ousmane Sonko akokaki kozala candidat te. Bassirou Diomaye Faye azalaki na esika na ye mpe alongaki maponami. Kobanda wana, pouvoir ya sika ya Sénégal esangisaki ba légitimités mibale oyo ezalaki difficile ya ko dissocier, kasi oyo ekokaki ko confondre te na long terme.

Mbula mibale sima, ambiguïté oyo ekomi divide institutionnel.

Ousmane Sonko azali lisusu Premier ministre te. Azali kokamba Assemblée nationale mpe azali kobatela bokambi ya Pastef, oyo, wuto maponami ya mibeko ya sanza ya zomi na moko 2024, ezalaki na majorité écrasante ya 130 sièges sur 165. Bassirou Diomaye Faye, na ngambo na ye, asali parti na ye moko, Kiiraay — The Republican Patriots. Alliance oyo epesaki nzela na alternance ya 2024 epesaki bongo nzela na ba pôles politiques mibale, moko na moko ezalaki na ressource essentielle ya pouvoir : na président, na l’Etat mpe na légitimité présidentielle ; na Sonko, lingomba oyo ebongisami na nguya mpe majorité parlementaire oyo euti na mbonge moko ya maponami.

Tokoki kokitisa développement oyo na a koswana kati na mibali mibale. Yango ekolimbola kozanga maye ebimisaka mpo na mokakatano ya Sénégal.

Elonga oyo etongami na bango mibale

Bassirou Diomaye Faye

Ousmane Sonko

Bassirou Diomaye Faye azalaki te, yambo na 2024, destiné ya ko embodier rupture historique ye moko. Bomati na ye ezalaki directement lien na impediment ya Ousmane Sonko, oyo candidature na ye eboyamaki. Babimisamaki na boloko mwa moke yambo ya maponami, mibali mibale baye bakambaki campagne oyo identité politique na bango emonanaki pene na kokangama.

Faye alongaki na suka ebonga ya présidence. Kasi formule politique oyo ebotamaki na elonga wana ezalaki na motuna oyo esili kosila te : tango président azali na nyongo ya eteni ya décisif ya accès na ye na pouvoir na mokambi ya parti oyo azali na influence politique na ye moko, wapi centre ya vrai ya décision ezali ?

Bassirou Diomaye Faye azalaki na ebandeli mpenza kotingama na autonomie na ye mpe na likambo oyo ete bokonzi ya présidence ekokaki te kosalelama na procuration.

Difficulté ezalaki donc accidentelle te. Ekomamaki na mbotama mpenza ya nguya ya sika.

Tant que Faye na Sonko balandaki stratégie moko, dualité oyo ekokaki ko présenter lokola complémentarité. Mokonzi ya mboka azalaki na nzoto ya Leta; Premier Ministre na ye amemaki makasi ya ba militants mpe elaka ya rupture. Kasi tango kaka bokeseni ebimaki na ba méthodes, ba institutions mpe, surtout, politique économique, complémentarité oyo ebongwanaki concurrence.

Bozangi boyokani yango ekomaki na bato banso. Sonko asilaki ko dénoncer na 2025 « problème ya autorité ». Na sanza ya mitano 2026, Faye alongolaki ye na nsuka na mosala ya Premier ministre. Na sima Sonko azongi na Assemblée nationale, oyo akomaki président na yango, nzoka nde Ahmadou Al Aminou Lo azuaki ebonga ya chef ya gouvernement. Mwa baposo sima, président asakolaki mpe sima akela organisation politique na ye moko.

Ezali bongo lisusu te tension na likolo ya exécutif. Ba centres politiques mibale ezali sikoyo kokutana.

Momekano oyo ekanisamaki te ya nyongo

Bokabwani boye esalemi na tango oyo Sénégal emoni ete ezali na bonsomi ya nkita moke mingi koleka oyo ekanisamaki na programme ya transformation oyo epesamaki na ba votant na 2024.

Koya na bokonzi ya Faye mpe Sonko esengeli kopesa nzela ya kozongisa bokonzi ya politiki mpe ya nkita : bokonzi malamu ya bozwi ya bozalisi, boyokani lisusu ya boyokani mosusu na baninga ya bapaya, kobundisa kanyaka, bokeli misala mpe bokaboli lisusu na bosembo mingi mosolo oyo euti na hydrocarbures.

Kasi ba audits ya ba comptes publics e modifiaki makasi cadre.

Bakonzi ya sika bamonisaki ete nyongo oyo ezwamaki na administration ya kala ezwaki motuya moke mpenza. Bobele mpo na mobu 2023, botali misolo ematisaki nyongo uta 74,41% kino 99,67% ya PIB. Ba évaluations oyo elandaki ebakisaki lisusu ba résultats. Na sanza ya motoba 2026, FMI ekanisaki ete nyongo mobimba ya secteur public ekozala pene na 132% ya PIB na suka ya mobu 2024.

Mokakatano eleki comptabilité : tango l’Etat amoni ete nyongo na ye ya solo eleki mingi oyo emonanaki na ba comptes na ye, ba contraintes misato etiemaka na mbala moko. Esengeli kozongisa confiance ya ba créanciers, kozongisa crédibilité ya ba statistiques publiques na yango mpe ko financer ba promesses sociales oyo pouvoir eponami likolo na yango.

Nyongo epesaka bongo rupture politique expression na yango ya concrète koleka.

Bozangi boyokani kati na Faye na Sonko etali mingi mingi ndenge ya kosala masolo na Fonds monétaire international. Président na Premier ministre na ye ya kala bakesanaki kaka te na batu to na organisation ya pouvoir. Ba se retrouver confrontés na question centrale ya politique nionso ya souveraineté : nini etikali ya liberté de décision tango l’Etat azali ko dépendre na accord na ba donateurs na ba créanciers na ye mpo na kozongisa capacité financière na ye ?

“Reprofil” sans restructuration?

Maloba oyo bakonzi ya Sénégal basalelaka esengeli na attention particulière awa.

Gouvernement elobi elingi “ko reprofiler” eteni ya nyongo na esika ya kosala restructuration traditionnelle. Principe yango ezali mingi mingi ko prolonger ba délais mosusu mpe ko rénégocier ba conditions financières mpo na kokitisa pression ya mbala moko na misolo ya leta.

Le 8 septembre 2026, Premier ministre Ahmadou Al Aminou Lo alakisaki ete esengeli mpe mboka elongola pene na 3,5 milliards ya ba dollars na ba arriérés. Sénégal, na tango moko, esali, na niveau ya service, boyokani na FMI oyo etali programme ya mibu misato ya pene na 2,2 milliards ya ba dollars.

Bokeseni oyo kati na reprofiling mpe restructuration ezali na signification politique ya polele.

Bobongisi lisusu ba niongo evoquer échec, insolvabilité to, au moins, incapacité ya l’Etat ya kotosa mobimba ba engagements oyo esalemaki liboso. Reprofiling epesi likanisi, au contraire, gestion technique ya ba délais.

Kasi créancier akanisaka forcément te selon ba catégories ndenge moko na gouvernement.

Kobanda na ebandeli ya sanza ya libwa, ba détenteurs ya ba obligations Sénégales ebele basalaki groupe mpe ba gardaki société White & Case mpo na ko représenter bango. Amundi, mokambi ya liboso ya biloko ya Europe, akanisaki mwa mikolo nsima ete motuya ya misolo ya Sénégal mbala mosusu emonisaki mpenza te likama oyo ekoki kozala na masolo oyo ekoya.

Matata mpo na maloba esakoli bongo matata ya solo mingi mpo na bopanzani ya ba coûts ya ajustement.

Etikali koyeba nani akomema ntalo : ba créanciers étrangers, ba détenteurs domestiques ya ba niongo ya leta, budget ya l’Etat, bafuti mpako, ba consommateurs na nzela ya ba subventions réduites, ba bénéficiaires ya ba programmes sociales to future public ba investissements.

Eyano na mituna oyo ekozala na kilo mingi na stabilité ya pouvoir sénegal koleka na personnel mingi rivalités.

Paradoxe ya hydrocarbures

Sénégal atako bongo ezali na eloko oyo bikolo mingi oyo ezali na banyongo mingi ezali na yango te : bokoti na bokeli petrole mpe gaz.

Na mobu 2025, bokoli ya PIB ya solo ekomaki na 6,7%, oyo etambwisami mingi mingi na ba hydrocarbures. Bato bazalaki pene na 18,9 millions mpe PIB ezalaki pene na 37 milliards ya ba dollars.

Na ebandeli, bokeseni emonani lokola likambo ya kokamwa : mpo na nini mboka oyo ezali kokota na eleko ya petrole ezali kokutana na mbala moko crise monene ya banyongo?

Bokoli oyo etambwisami na ba hydrocarbures epesaka mbala moko te budget ba ressources oyo esengeli mpo na ko absorber niongo oyo esi eyangami. En plus, l’Etat azuaka kaka ndambo ya revenu oyo ewutaka na exploitation. Kozela misolo oyo ekoya ekoki kutu kolendisa kodefa sika, mpamba te misolo ya lobi ezali lokola garantie mpo na mosolo ya lelo.

Mokakatano ya Sénégal donc ezali na ko éviter oyo mutu akoki kobenga souveraineté hypothéquée : kozala na ba ressources ya sika tout en déjà engagé partie ya financier capacité oyo basengelaki kopesa.

Mokakatano ya Sénégal ezali ya koboya souveraineté hypothéquée : kozala na ba ressources ya sika tango basilaki komipesa na ndambo ya capacité financière na bango.

Bozongisi masolo ya ba contrats ya mabanga ya ntalo pe bokaboli ya loyer extractif kati ya l’Etat na ba populations ezui yango wana na tina ya décisif.

Makoki mibale oyo euti na révolution électorale moko

Rrupture ya Faye-Sonko e reproduire te confrontation ya momesano entre gouvernement na opposition ya kala : ekabolaka camp oyo elongaki alternance ya 2024.

Bokoko ya bonkoko ya opposition ezali kaka, kasi matata ya politiki ya décisif ekokaki sikoyo kosakana kati na ba héritiers mibale ya alternance ya 2024.

Faye azali na ba instruments exécutifs mpe visibilité internationale ya chef d'Etat. Sonko abatelaka ebongiseli moko ya basimba minduki, Pastef, mpe lisusu kilo monene ya parlement. Na yango, Mokonzi ya Ekolo asengeli koyangela na Assemblée oyo majorité politique na yango ezali lisusu ya ye te ndenge moko na mokolo oyo elandi maponami ya mibeko ya 2024.

Meka ya réforme constitutionnelle na juin 2026 epesaki manifestation spectaculaire ya liboso ya likambo oyo. Mbongwana oyo esungami na majorité parlementaire ezalaki na tina ya kolendisa makoki ya Assemblée mpe ko réglementer lisusu oyo ya Président. Bassirou Diomaye Faye atindaki likambo yango na tribunal constitutionnel, oyo na suka elongolaki mokanda yango.

Crise politique sénegal ekomi bongo expérience institutionnelle.

Ndenge nini régime ekoki tango président na mokambi ya majorité parlementaire bawutaka na mouvement historique moko, kasi bazali lisusu kolanda stratégie moko te?

Sénégal ekokaki kozala na mosala ya kobimisa, kozanga ete elinga, lolenge moko ya kofanda elongo na kati ya majorité ya kala.

Maponami ya bisika lokola ekateli ya yambo

Maponami ya bisika oyo ezelamaki na 2027 esengeli kopesa elembo ya liboso ya monene ya boyokani ya nguya.

Bako permettre biso toyeba soki ba électeurs oyo ba memaki pause na 2024 ba se reconnaître libosoliboso na Sonko, na Faye, na nionso mibale, to déjà na moko te na bango mibale.

Kotiya kaka manaka ya ngonga ekomi matata. Pastef azali ko insister na kotosa ba délais ya maponami, nzokande opposition mpe eboyi retard nionso oyo eko prolonger artificiellement ba mandats locaux oyo ezali en vigueur.

Na yango voti locale ekozua portée national.

Elonga mpo na Pastef eko renforcer idée que Sonko abatelaka propriété politique ya mouvement oyo ememaki na changement.

Progrès ya monene ya Kiiraay elingaki kolakisa, au contraire, que Faye akoki ko transformer légitimité présidentielle oyo azuaki na 2024 na force politique autonome.

Bozongi ya monene ya opposition ya kala elingaki na suka kobimisa likambo moko ya kotungisa mingi mpo na mibali mibale: bokutani na bango elingaki kozala na yango abandaki kosilisa capitale politique ya pause.

Tokoki kaka kobikisa projet ya 2024?

Reconciliation etikali possible, kasi avenir ya projet ya 2024 ekoki kozala kaka te na hypothèse oyo.

Motuna ezali ya koyeba nini, na projet na bango commun, ekoki kobika na bokabwani na bango.

Motuna ezali ya koyeba nini, na projet na bango commun, ekoki kobika na bokabwani na bango.

Ekitisami na koboya ba dépendances ya kala, souveraineté elingaki kotikala incomplete : niongo ekundolisi biso ete esengaka ba capacités financières, administratives mpe productives. Rupture limitée na remplacement ya élite moko na mosusu elingaki, na ngambo na yango, esila na lutte ya contrôle ya ba institutions. Ekobatela bonene na yango kaka soki ezongisaki polele ya ba comptes publics, ebongisaki masolo ya makoki, elendisi ba contre-pouvoirs pe ebongoli na ndenge ya seko boyokani kati ya baye bazali koyangela pe baye bazali koyangela. Matata kati na Faye na Sonko etindi bongo moto nyonso aloba na bosikisiki nini alingi kobomba na projet ya yambo.

Likambo ya munene ya Sénégal ezali awa : na 2024, mibali mibale ba présentaki complémentarité na bango comme réponse na crise ya système politique; na 2026, bokabwani na bango etindi bango balakisa ete mbongwana etalelaki kaka boyokani na bango te.

Ekolo ekozala na makoki ya kosambisa soki rupture ya elaka ezalaki fermement enshriné na ba institutions mpo na kobika na divorce ya baye bazalaki na yango incarné.