Tchicaya U Tam’si (1932–1988)

Moto oyo amemaka liloba ya bato na ye

Gérald-Félix Tchicaya abotamaki na Mpila, na Brazzaville, na République du Congo. Aboyaki prénom na ye ya bokristo mpe azwaki Tchicaya U Tam’si, nkombo ya Kikongo oyo elimboli ‘moto oyo amemaka liloba ya bato na ye’. Akómaki moto monene na poésie africaine ya français.

Lokota ya rupture, mɔtɔ mpe koganga

Écriture na ye ya makasi esangisaka mpasi ya exil na nguya ya liloba oyo etɛmɛli. Mwana ya diplomate congolais, alekisaki bolenge na ye mingi na France, pembeni ya ba intellectuels africains mpe caribéens ya nsima ya etumba.

Atako azalaki pene na Négritude, atikaki kosakola identité fixe mpe aponaki koluka condition humaine oyo etungisami na mokili oyo epasuki.

Œuvre ya engagement mpe ya mɔtɔ

Recueil na ye ya liboso, Le Mauvais Sang (1955), efungolaki poésie lyrique, ntango mosusu ya violence, oyo etondi na bililingi ya makasi. Feu de brousse (1957), Épitomé (1962) mpe Les Cancrelats (1980) endimisaki talent na ye ya visionnaire.

Ba souvenirs ya bomwana, ba figures ancestrales, bitumba ya kati, trahison politique mpe ba utopies oyo ebukani ekutanaka na mikanda na ye. Kasi atikaka liloba te: akomaka mpo na kolamusa conscience mpe koloba oyo histoire elingi kobomba.

Mokɛngɛli ya mémoire collective

U Tam’si azali poète ya bileko ya mobulu mpe mokɛngɛli ya mémoire ya lisanga. Bakokanisi ye na Aimé Césaire mpo na nguya ya maloba mpe na René Char mpo na style na ye ya ellipse mpe énigme. Poésie na ye ezali pete te: etunaka, ntango mosusu ezokisaka, kasi epesaka bonsomi.

Azalaki mpe journaliste, fonctionnaire na UNESCO, moto ya action mpe motali ya critique ya politiki ya Afrika nsima ya indépendance.

Libula oyo ezali na bomoi

Tchicaya U Tam’si akufaki na Bazancourt, na France, na 1988. Uta 1989, prix littéraire oyo ememi nkombo na ye epesamaka na Brazzaville mpo na œuvre ya fiction to poésie africaine na français.

Kotanga ye lelo ezali kozongela mongongo monene ya Afrika ya siècle ya ntuku mibale, kososola bampota ya continent na histoire mpe bomoi, mpe koyoka lokota ya mɔtɔ oyo ekangami na mabele, makila mpe lokumu ya bato.