Kozala na esengo na kati ya likama: nihilisme social mpe kobongwana ya esengo na Afrika ya Kati

Mokuse

Lisolo oyo etaleli momesano moko oyo emonani na ba sociétés mosusu ya Afrika ya lelo, mingimingi na Cameroun mpe na République démocratique du Congo: conscience collective ezali komesana mokemoke na kobeba ya politiki, ya société mpe ya bizaleli, kino échec ya bato nyonso ekómi likambo ya momesano, ata mpe ya komikumisa. Likambo yango ekeseni na afro-pessimisme. Ezali kolakisa ndenge makoki ya bato nyonso ya kosambisa réalité na nzela ya makambo ya ntina oyo bandimi elongo ezali kolɛmba.

Na Afrika ya Kati, mingimingi na Cameroun mpe na République démocratique du Congo, mpasi ezali kokóma lokola esika oyo bato bakoki kofanda. Ezali lisusu kobimisa forcément bosenga ya mbongwana te; ezali nde kobimisa kondima mpamba, komilongisa, kotyola mpo na komibatela to kosepela na ndenge ya kokamwa. Likama ekɔti sikoyo na horizon ya momesano ya bomoi ya société.

Hypothèse ya lisolo oyo ezali ete nihilisme social yango emonanaka na kobongwana ya esengo. Ba sociétés bazali lisusu koloba ete bazali na esengo mpo bazali na bomoi ya malamu te, kasi mpo bayekoli kobenga ‘esengo’ makoki na bango ya kobika na esika oyo ezali kokitisa mpe kobebisa bango. Esengo wana ya lokuta, oyo ekeseni na esengo ya solo, ezali adaptation ya makanisi, culture mpe politiki na bokiti. Yango wana, elongolaka nguya ya critique, ekitisaka bosenga ya mbongwana mpe ebongolaka déterminisme ya histoire na philosophie ya momesano ya bomoi ya bato nyonso.

Lisolo etaleli mpe ndenge ebongiseli wana ya makanisi esalisaka kososola molende oyo ba expériences politiques ya Mali, Niger mpe Burkina Faso ebimisi na bato mingi ya bamboka ya Afrika ya Kati. Kobendama na ba régimes souverainistes emonisaka mingi bosenga ya compensation symbolique koleka analyse makasi ya ba résultats na yango. Ezali komonisa bosenga ya solo ya kobukana na postcolonie, kasi ememaka mpe na kotya discours ya nguya na esika ya kotala mpenza réalité politique.

Maloba ya ntina

Nihilisme social; afro-pessimisme; Afrika ya Kati; Cameroun; République démocratique du Congo; kobongwana ya esengo; bomoi ya malamu; conscience collective; souverainisme; déterminisme; crise politique; postcolonie.

Maloba ya ebandeli

Na ba États mosusu ya Afrika, lokola Cameroun mpe République démocratique du Congo, crise politique oyo eumeli, kolɛmba ya ba institutions, bobola oyo ezali kosila te mpe kozanga horizon ya bato nyonso emonani lokola ebimisi état moko ya ndenge mosusu ya conscience sociale: ndenge makambo ezali kobeba, ndenge eteni ya société ezali komimona kati na yango, komesana na yango mpe ntango mosusu kozwa ata esengo moko ya kokamwa.

Esengo yango ezali elembo ya bomoi oyo ekokisami te, ya dignité oyo ezongisami te, mpe ya bonsomi ya bato nyonso te. Ezali nde processus ya kobongola makambo: oyo esengelaki kobimisa nsɔni, nkanda, botɛmɛli to botali critique ekómi likambo ya kosɛka, folklore, komilongisa to komiyeba na yango. Likama ezali lisusu komonana lokola anomalie te, kasi lokola esika mpenza ya bomoi ya société. Bato bazali lisusu koluka mpenza kobima na yango te. Bazali koyekola kofanda na yango, ata mpe kosɛka yango, lokola soki komesana na bokiti ezali elembo ya bwanya to ya kozala moto ya solo.

Na maloba ya makasi oyo toponi, tokoki koloba ete bato mingi, kati na bango bakambi ya politiki mpe bato ya mayele, bakómi kosambela ‘ensauvagement’. Liloba yango ekamwisaka, kasi elobi likambo oyo ba concepts ya pɛtɛɛ ekoki kobomba. Ensauvagement ezali kaka bobola ya biloko te. Ezali kopanzana ya société, kokweya ya mibeko na yango, komesana na makambo ya nsɔni mpe kokómisa mpasi likambo ya nature.

Yango nde lisolo oyo ebengi ‘nihilisme social’, na ndimbola oyo ekokani na ndenge Emmanuel Todd asalelaka ‘nihilisme’ ntango atalelaka crise ya Occident lokola kozanga lisusu moboko ya lingomba, ya bizaleli mpe ya bato nyonso. Mpo na Todd, nihilisme ezali kaka opinion ya philosophie te. Ezali mingimingi kozanga mokano, kopanzana ya ba valeurs mpe kozanga makoki ya ba sociétés ya komipesa horizon oyo eyokani.

Soki totie yango na ba sociétés ya Afrika oyo ezali na crise, nihilisme ezali kolakisa nguya oyo ebebisaka te, kasi impuissance oyo ekɔti na kati ya moto mpe ezali mpe kobebisa makasi. Ezali forcément na mokano ya kobebisa nzoto na yo to mokili te. Ekoki ata kofanda esika moko na ‘esengo ya bomoi’ oyo emonani na kosɛka, kobina, koyamba bato, bafɛti mpe kosalisana.

Nihilisme oyo ya Afrika ekokani te na nihilisme ya Occident oyo Emmanuel Todd amonisi. Euti na kotonda ya biloko, individualisme ya suka to kolimwa ya ba matrices religieuses ya kala na ba sociétés ya bozwi te. Ebotami nde na ba sociétés ya kozanga, domination, privations mpe bilaka oyo babuki. Ebimi na expérience oyo ezongelami ya modernité oyo epusami nsima, ekangami to emekolami. Ezali nihilisme ya kotonda te, kasi ya kolɛmba.

Likabo ya lisolo oyo ezali bongo koyeisa hypothèse ya Emmanuel Todd monene: kotonda ya biloko ekoki kobota nihilisme; kozanga ntango molai ba conditions ya moke ya bomoi ya malamu ekoki mpe kobota nihilisme social. Na cas ya liboso, vide euti na kotonda; na cas ya Afrika, euti na kozanga nyonso.

Nihilisme oyo ezali kobangisa ba États mosusu ya Afrika—oyo Cameroun mpe République démocratique du Congo ezali bandakisa minene—euti na ba sociétés oyo eyebi lisusu te nini ekosala na bozwi na yango te, kasi na ba sociétés oyo eumeli mingi koyekola kobika kozanga kondima ete bomoi ya dignité ekoki kozala.

Mokano ya lisolo oyo ezali misato: liboso, kokabola nihilisme social na afro-pessimisme oyo ezali elilingi ya mabe ya Afrika; ya mibale, kolakisa ndenge nihilisme yango ebimisi kobongwana ya esengo, epai koyika mpiko liboso ya mpasi ezwi esika ya bosenga ya kobongola société; mpe na nsuka, kotala ndenge état wana ya makanisi esalisaka kososola kosepela ya kolekisa ndelo mpe kozanga critique na ba expériences politiques mosusu ya Afrika ya Wɛsti, mingimingi ya Mali, Niger mpe Burkina Faso.

1. Uta afro-pessimisme kino nihilisme social

Na bosaleli ya momesano, afro-pessimisme ezali elilingi ya Afrika oyo etalaka kaka bobola, bitumba, kanyaka, bokono, ba crises politiques oyo ezongelaka mpe likanisi ete ba États na yango bakoki te kokata bango moko lobi na bango. Ebongolaka mikakatano yango bizaleli ya seko ya Afrika, na esika ya komona yango lokola makambo ya histoire, politiki to nkita. Afrika emonani bongo lokola esika oyo ekatelami échec, ndenge emonani na titre ya René Dumont L’Afrique noire est mal partie mpe na discours ya Dakar ya Nicolas Sarkozy, oyo emonisi Afrika lokola ekangami na boyokani ya mabe na histoire.

Bato batyolaki elilingi yango na bosembo lokola libula ya makanisi ya colonie. Ekómisaka Afrika kaka bozangi na yango mpe ebongolaka mikakatano na yango lokola bizaleli ya nature. Ebosanaka ba dynamiques sociales, botɛmɛli, bokeli ya bato, misala ya mayele, nkita informel, bosangani ya ba communautés mpe nguya ya bomoi oyo ezali na continent.

Nihilisme social ezali kaka kokanisa ete Afrika ezali kotambola mabe te; ezali mpe kozela lisusu te ete ekoki kotambola ndenge mosusu. Afro-pessimisme elimbolaka to ekólisaka échec; nihilisme social efandaka na kati na yango, emesanaka na yango mpe ebongolaka yango mobeko ya bomoi.

Bokeseni yango ezali na ntina. Ntango mpasi ezali naino komonana lokola mpasi, ekoki kozala ebandeli ya critique. Société oyo eyebi ete bazali koyangela yango ekoki koluka bonsomi; oyo eyebi bobola na yango ekoki koluka kobimisa biloko ndenge mosusu. Kasi ntango mpasi ekómi bomoto, bobola ekómi destin mpe domination ekómi eyano ya makambo nyonso, critique ebungisaka nguya. Mpasi ezali lisusu kobimisa makanisi te; emɛlaka yango.

Nihilisme social ebandaka bongo ntango likambo ya mabe ezali lisusu kobimisa botɛmɛli te: kanyaka ezali lisusu kopesa nkanda te, kozanga bosembo ezali lisusu kokamwisa te, mpe échec ezali lisusu kobimisa bosenga ya réforme te—makambo yango ezali kaka koleisa masolo.

2. Kobongwana ya esengo

Na société oyo ebongisami na politiki mpe bizaleli, esengo esengaka mwa makambo ya solo: bokengi, dignité, santé, kelasi, possibilité ya mosala, reconnaissance mpe makoki ya komona lobi. Ezali kaka confort matériel te; esengaka ete bomoi ya moto etikalaka ntango nyonso na nse ya arbitraire mpe kozanga koyeba lobi te.

Kasi na ba sociétés oyo ebebisami ntango molai, ndimbola ya esengo ekoki kobongwana. Ekoki kotika kozala accomplissement mpe kokóma kaka makoki ya kobika. Bato bazali lisusu na esengo mpo mokili ebongi kofandama te, kasi mpo bayekoli kobika na mokili oyo ebongi kofandama te. Esengo ezali lisusu qualité ya bomoi te, kasi makoki ya koyika mpiko na kobeba na yango.

Bomoi ezali lisusu kokanisama lokola réalité oyo ezali na ba qualités ndenge na ndenge te. Bokeseni kati na kobika, kozala na bomoi mpe kozala na bomoi ya malamu elimwi. Bomoi ya moto ekitisami na eteni na yango ya se mpe ebungisi makambo oyo esalaka yango bomoi ya moto: dignité, bonsomi, ndimbola, bosembo mpe kokokisama. Likama ezali monene ete bato bákoka lisusu te kokesenisa bomoi ya malamu na kobika mpamba.

Kobongwana yango emonanaka na maloba ya mokolo na mokolo. Maloba oyo ekumisaka débrouillardise, mayele, endurance mpe makoki ya ‘ko gérer’ to ‘komiluka’ ekoki kozala malamu ntango ezali komonisa bokeli na kati ya mpasi. Kasi ekómi likama ntango ezwi esika ya bosenga nyonso ya bosembo. Société ekoki kokumisa débrouillardise ya babola kozanga kotuna bibongiseli oyo etindaka bango básalela yango te; ekoki mpe kobongola endurance ya bana-mboka excuse ya kozanga mokumba ya bakonzi te.

Ba sociétés ya kosɛka oyo ekómisaka motema mpɔngi

Kosɛka ezali mingi na ba sociétés ya Afrika oyo ezali na crise. Mbala mingi ezali esaleli ya kobika: ekitisaka bobangi, epesaka nkombo na makambo oyo ezangi ntina mpe esangisaka bato na kati ya mobulu. Ekoki kozala botɛmɛli, kasi ekoki mpe kolalisa motema. Soki bato bazali ntango nyonso kosɛka kura oyo eyaka te, mai oyo ezangi, administration oyo ezali kofutisa na makasi, kelasi oyo ezali kokweya, lopitalo oyo ezali koboma, polisi oyo azali kosenga kanyaka to politicien oyo azali kokosa, na nsuka bakómisaka likambo ya kosɛkisa oyo esengelaki kotikala mpasi oyo ekoki kondimama te.

Problème ezali kosɛka yango moko te, kasi ntango ekómi technologie sociale ya komɛla makambo oyo ekoki kondimama te. Na ntango yango, ezali lisusu kofungola esika ya critique na réalité te. Ezali lisusu kosikola, komonisa to kobongisa bato mpo na mbongwana te. Ezali nde komema bana-mboka na botosi, kolongola makoki na bango ya kosilika mpe kotya état esthétique na esika ya botɛmɛli.

3. Kobongwana ya Aristote: ntango esengo ekabwani na bomoi ya malamu

Kobongwana ya esengo ezali kotuna intuition moko ya philosophie oyo Aristote alobaki na polele mpenza.

Na Éthique à Nicomaque, esengo—eudaimonia—ezali kaka satisfaction ya moto te, mpe ezali ata moke te compensation psychologique. Ezali kokokisama ya bomoi ya moto kolanda mokano na yango. Ezali kaka koyoka malamu te. Esengaka bomoi ya malamu: bomoi oyo etambwisami na vertu, raison, mesure mpe dignité, epai moto akoki kokokisa mpenza oyo azali.

Mpo na Aristote, esengo ezali na boyokani makasi na bomoi oyo ekokisami. Moto ya esengo azali kaka oyo ayikaka mpiko na bomoi te, kasi oyo azali na bomoi oyo ebongi koponama mpo na yango moko. Esengo ezali kobika mpamba te; ezali mosala oyo elongi ya bomoi ya moto kolanda excellence na yango. Yango wana esengaka mwa conditions ya bizaleli, politiki mpe société.

Eteni oyo ya société ezali na ntina, mpo conception ya Aristote ekoki kokabwana na condition politique ya moto te. Esengo ezali kaka qualité ya bomoi ya moto moko te; etalelaka mpe qualité ya mokili ya bato nyonso epai bomoi yango ezali koleka: ndenge bato bafandaka elongo, bayebanaka, basalaka délibération, batyaka mibeko mpe babongisaka conditions ya bomoi ya dignité.

Yango wana cité ezali na mokumba monene: ezali kaka mpo bato bázala na bomoi te, kasi mpo bázala na bomoi ya malamu elongo. Esengo ezali bongo likambo ya privé kaka te. Etali bomoi ya bato nyonso, ebongiseli ya politiki mpe qualité ya boyokani na société; soki yango ezangi, bomoi ya moto ekitisami na komibatela mpamba.

Nihilisme social ya lelo ezali kobuka boyokani yango na kokabola esengo na bomoi ya malamu. Ba sociétés bazali lisusu koloba ete bazali na esengo mpo bafandi malamu te; bazali koloba bongo mpo bayekoli kobika na bomoi oyo ekitisami. Esengo ekómi elembo ya komesana na bozangi, kanyaka, bobangi, kozanga horizon mpe kobeba ya ba institutions. Moto oyo babengi moto ya esengo akómi oyo ayebi komesana na makambo mpenza oyo epekisaka bomoi ya malamu.

Société ekoki bongo kobenga ‘esengo’ oyo ezali kaka komesana na bokiti, mpe kokumisa lokola nguya ya bato nyonso oyo euti nde na kozanga makoki ya politiki ya kobongola réalité. Esengo oyo ebongwani eboyi mpasi te; eyekoli kofanda na yango. Elongoli catastrophe te; ebongoli yango décor ya mokolo na mokolo.

Na ndimbola yango, kobongwana ya esengo ezali crise anthropologique mpe politique. Etali kaka sentiments ya moto te, kasi ndimbola mpenza ya bomoi ya moto oyo ebongi. Soki société ekoki lisusu te kokesenisa kobika na bomoi ya malamu, endurance na bonsomi, adaptation na dignité, ekobungisa mokemoke makoki ya kosambisa état na yango. Ekoki kokoba kosɛka, koyemba, kobina, kopona, kopesa makanisi mpe kozala na mwa elikya; kasi esili kotika bosenga ya moboko ya politiki nyonso ya solo: lotomo ya kozala na bomoi ndenge mosusu.

Ntina ya lisolo ezali bongo kaka kofunda esengo ya lokuta te, kasi kozongisa bokeseni kati na kozala na bomoi mpe kozala na bomoi ya malamu. Nihilisme social ebandaka ntango bokeseni yango elimwi, ntango kobika ekómi esengo oyo basakoli mpe ntango bomoi oyo ekitisami ezali lisusu komonana lokola kozokisama te.

Epai Aristote azalaki komona esengo lokola activité ya bomoi oyo ekokisami, nihilisme social ebimisaka esengo ya compensation, ya komibatela mpe ya makasi moke. Ebotami na botondi ya bomoi te, kasi na koyekola elongo kondima bokiti na yango.

4. Kokumisa déterminisme ya bato nyonso

Mbala mingi na Afrika balobaka ete makambo ezali boye mpo ekoki kozala ndenge mosusu te. Histoire ya colonie, intervention ya bapaya, ba institutions financières internationales, ba élites oyo ezali kobotola, tribalisme, bobola, kozanga boyebi to kanyaka esalelamaka lokola bandimbola ya makambo nyonso. Lisolo oyo eboyi te ba causes historiques ya crise africaine. Colonisation, nkita ya prédation, ba politiques d’ajustement structurel, boyokani ya libanda, Françafrique, bitumba oyo batye to babateli, kokata bandelo, nkita oyo etalaka libanda mpe dépendance monétaire ebebisaki mingi banzela ya Afrika. Likanisi ya makasi mpo na Afrika esengeli kotala yango. Critique oyo ebosani yango ekokweya na moralisme abstrait to kopesa bato oyo bazali na nse foti na pɛtɛɛ nyonso.

Likambo mokomoko ekoki kozala na ntina, kasi kosangisa nyonso ebimisaka paralysie. Nyonso elimbolaka nyonso; mpe kotonda wana ya bandimbola nde epekisaka ntango mosusu kokanisa action na Afrika.

Kondima ba déterminations ya histoire ezali kobongola yango fatalité te. Cause ezali destin te. Contrainte ezali essence te. Libula ezali etumbu te. Nihilisme social ebandaka ntango explication ekómi excuse, ntango mémoire ya domination ekangi horizon nyonso mpe epekisi likanisi mosusu, mpe ntango kofunda makambo ya kala ezali kosenga eloko moko te na présent.

Kokumisa ba déterminismes ezali likama mingi mpo epesaka résignation elilingi ya boyebi ya nyonso. Ezali lokola koloba ete eloko moko ekoki kobongwana te, mpo banguya oyo ezali koyangela elongaka ntango nyonso.

Elilingi ya ndenge wana elongolaka na histoire ezaleli na yango ya esika ya bitumba mpe ebongolaka yango bolɔkɔ ya métaphysique.

Likanisi critique ya Afrika esengeli kosangisa masengami mibale: kopɛtolaka ata mokolo moko te ba systèmes ya domination oyo ebimisaki bokiti ya continent, kasi mpe kosala yango ata mokolo moko te alibi ya impuissance. Kozala victime ekoki kozala bosolo ya histoire; ekómi likama ntango ebongwani identité politique ya seko.

5. Bato ya mayele mpe kolongisa likama na makanisi

Tokoki kozela ete bato ya mayele ya Afrika—mingimingi ya Cameroun mpe République démocratique du Congo—bábatela nguya ya critique ya ba sociétés na bango. Mosala na bango ezali kaka kopesa makanisi mpo na réalité te, kasi kopekisa ete réalité oyo ebebi ekóma mesure kaka moko ya oyo ekoki kosalema. Kasi basusu kati na bango, na polele, na bokebi to mpo balɛmbi, bazali kosangana na kolongisa likama oyo ezali kobɛta ba États na bango.

Kolongisa yango ezali na ndenge mingi. Basusu babongolaka échec ya ba institutions singularité culturelle. Basusu balobaka ete kanyaka ezali redistribution informelle. Basusu mpe balimbolaka autoritarisme na bosenga ya ordre, médiocrité ya administration na ba contraintes ya histoire, kozanga makoki na bokonzi ya communauté, to impuissance économique kaka na mokumba ya libanda. Na ba cas nyonso, likanisi etiki mission critique na yango mpe ekómi mosala ya justification.

Esengeli te kokómisa position sociale ya intellectuel africain lokola ezangi mbeba. Ye mpe azali moto ya société oyo ebimisi ye; anyokwamaka na ba contraintes, bobangi, séduction mpe dépendance na yango. Kasi mokumba na ye etikali ya ndenge mosusu, mpo azali na bisaleli ya concepts oyo esengeli kopekisa ye kosangisa explication mpe justification.

Moko ya misala ya intellectuel ezali kobatela bokeseni kati na kolimbola mpe kondima. Kolimbola mpo na nini État ezali kokweya ezali kondima kokweya na yango te. Kolimbola mpo na nini kanyaka epanzani ezali kokómisa yango normal te. Kolimbola mpo na nini bato bamesani ezali kobongola adaptation idéal politique te. Ntango bokeseni yango elimwi, intellectuel akómi nganga-nzambe monene ya mayele ya résignation ya bato nyonso: apesi dignité théorique na likambo oyo esengeli kotikala eloko ya komitungisa, critique mpe mbongwana.

Na ba États mingi ya Afrika, mingimingi na Afrika ya Kati, fonction critique ebebisami bongo. Na esika ya kofungola imaginaire social, bato mosusu ya mayele bakangaka yango. Na esika ya kosala ete réalité etunama, basalaka ete emonana obligatoire. Na esika ya kofungola makoki, bateyaka ete mbongwana ekoki kosalema te, ezali naïf to likama. Nihilisme social ezali mpe nihilisme intellectuel: ebebisaka kaka ba valeurs te, kasi mpe makoki mpenza ya kosenga yango.

6. Kobendama na ba expériences politiques ya Sahel

Molende mpo na ba expériences politiques ya Mali, Niger mpe Burkina Faso esengeli kotalelama na cadre oyo. Bamboka yango ezali kobimisa discours ya kobukana na ordre régional mpe international oyo ezali. Ezali kofunda dépendance ya bamboka francophones epai ya France, kotɛmɛla CEDEAO, kosenga souveraineté oyo ezongisami mpe kopesa grammaire politique ya sika oyo etongami na dignité, sécurité mpe indépendance.

Ekozala bopɔlɔ ya mayele kotyola molende yango. Ezali komonisa kolɛmba ya bato ya Afrika liboso ya ba démocraties ya forme oyo ebongoli société te, nkanda mpo na condescendance ya bamboka mosusu ya Occident, koboya ba mécanismes postcoloniaux mpe nkanda epai ya ba élites civiles oyo bato bamonaka lokola bazali na kanyaka, bazangi efficacité to bazali mosika na bato. Popularité ya ba expériences ya Sahel ebimaki na frustration historique monene.

Kasi frustration wana ya solo ekómi likama ntango ekangi jugement critique nyonso. Kobukana ekoki te soki vide oyo efungoli etondisami na projet institutionnel ya solo te. Kofunda ba dépendances ya kala epesaka garantie moko te soki ba institutions ya bosembo, ya efficacité mpe ya mokumba etyami te na esika ya oyo batɛmɛli. Discours souverainiste ebotaka automatiquement État ya makasi, oyo ezali pene na bana-mboka mpe ekoki koyanola na bamposa ya société ntango molai te. Anti-impérialisme ekoki kozala na ntina; kasi ekoki ata mokolo moko te yango moko.

Nihilisme social emonanaka ntango symbole ezwi esika ya komeka réalité, ntango discours ekómi na ntina koleka ba effets na yango, mpe ntango elilingi ya nguya ekómi kitoko koleka kotonga nguya ya solo na motema molai. Souveraineté ya spectacle ekitisaka mpasi ya imaginaire; souveraineté ya solo ebongolaka bomoi ya mokolo na mokolo.

7. Cameroun mpe RDC: ba laboratoires mibale ya komesana na likama

Cameroun mpe République démocratique du Congo epesaka, mokomoko na ndenge na yango, bandakisa ya ntina ya komesana ya bato nyonso na likama. Esengeli kosangisa bamboka yango te: histoire, ebongiseli ya territoire, bozwi, bitumba mpe banzela na yango ya politiki ekeseni mingi. Kasi bakaboli expérience moko: crise oyo eumeli.

Na Cameroun, stabilité politique emonisamaki mbala mingi lokola motuya yango moko. Kasi ebombaka immobilité ya ba institutions mpe kokangama ya jeu politique, oyo ezali na kati na yango crise anglophone oyo ebomi bato mingi, kanyaka oyo epanzani, bilenge oyo bazangi horizon, administration ya kilo, nkita oyo ezali kokɔtisa bato nyonso te mpe imaginaire public oyo etondi na bobangi, bokebi mpe cynisme. Société ya Cameroun eyekoli kozela mingi te epai ya État. Elekaka pembeni na yango, endimelaka maloba ya public te mpe mbala mingi eponaka mayele na esika ya kosalela mobeko ndenge moko mpo na bato nyonso.

Na République démocratique du Congo, bonene ya territoire, bozwi ya mabanga, bolɛmbu ya État, bitumba ya Ɛsti, prédation ya kati mpe libanda, interventions régionales, mobulu ya bibundeli mpe instabilité institutionnelle ebimisi lolenge mosusu ya kolɛmba ya bato nyonso. Ba morts mingi, ba rapports oyo etikali na papier, bilaka oyo ekokisami te, maponami oyo batɛmɛli, bozwi oyo babotoli mpe ba discours internationales mingi: kozongela ya tragédie ebimisi fatigue morale oyo epanzani.

Na ba cas nyonso mibale, conscience collective emonani lelo lokola ezali kofanda na ironie ya kozanga elikya. Bato mingi bayebi ete mboka ezali kotambola mabe, kasi boyebi yango ezali lisusu kobimisa forcément action collective te. Ekómi boyebi oyo ezongelaka: balobaka yango, bapesaka makanisi, batyolaka mpe bamesanaka na yango. Lucidité ekómi bongo impuissante. Lucidité oyo ezangi nguya ekoki kokóma nihiliste: emonaka mingi, esosolaka mingi, elimbolaka mingi, kasi endimaka lisusu te ete situation ekoki mpenza kolekama.

Bato ya bamboka yango mibale bazali naïfs te. Mbala mingi bayebi oyo ezali kosala te malamu koleka ba experts ya libanda. Kasi lokola boyebi yango ezangi nzela ya politiki, ebongwanaka humour, cynisme, fatalisme to kokumisa kobika. Conscience collective ezangi forcément mayele te; ezangi horizon.

8. Mpo na critique ya nihilisme africain oyo ezangi désespoir

Mokano ezali kopamela bato mpo na endurance, humour, makoki ya kobika to bokeli na bango liboso ya bozangi te. Kosala bongo ekozala kozanga bosembo mpe kobuka bizaleli. Mbala mingi, ba sociétés ya Afrika esengelaki kokela ndenge ya bomoi oyo ebongi kokumisama na kati ya ba conditions oyo bato mosusu bakokaki koyika mpiko te.

Critique oyo esalemi awa etali ntango kobika ekómi idéologie, adaptation ezwi esika ya bosenga mpe endurance ekómi alibi ya kozanga mokumba ya politiki; ntango humour ekómi anesthésie sociale, kofunda Occident epɛtolaka ba prédateurs ya mboka, mpe souverainisme ya maloba ezwi esika ya kotonga souveraineté ya solo.

Critique ya nihilisme social oyo ezangi désespoir esengeli koboya ba positions mibale oyo etalaná: mépris afro-pessimiste, oyo emonaka ba crises ya Afrika lokola preuve ya incapacité historique; mpe auto-célébration nihiliste, oyo ebongolaka ba crises yango authenticité, destin to supériorité morale. Kati na yango, esengeli kobatela position moko ya mpasi: kondima bozindo ya likama kozanga kopesa yango liloba ya suka.

Moko ya misala ya moboko ya likanisi ya Afrika ya lelo ezali kozongisa makoki ya komona mpasi lokola mpasi. Ezali kokólisa plainte ya seko te, kasi kozongisa makoki ya kosambisa situation nyonso. Société ekoki komibongola kaka soki ekoki koloba oyo ezali normal te, oyo ekoki kondimama te mpe oyo ekoki kotikala na mabɔkɔ ya destin te.

Bosukisi

Nihilisme social emonanaka ntango nyonso na lolenge ya polele ya désespoir te. Lokola na Afrika, ekoki kozwa bilongi ya kosɛka, ya ironie, ya fête, ya patriotisme to ya souverainisme. Ekoki koloba na monɔkɔ ya bwanya ya bato, débrouillardise, dignité oyo ezoki to revanche historique. Yango nde esalaka ete koyeba yango ezala mpasi.

Kobongwana ya esengo ezali komonisa mbongwana yango. Bato bazali lisusu na esengo mpo bomoi ezali malamu te; bazali koloba ete bazali na esengo mpo bayekoli kobika na bomoi oyo ekitisami. Esengo yango oyo ebongwani ekoki komonana lokola elonga ya makanisi likoló ya désespoir, kasi ekómi échec politique ntango elongoli bosenga ya kobongola société. Société oyo esepeli kaka na kobika ebosanaka na nsuka ete ezali na lotomo ya kozala na bomoi ndenge mosusu.

Mokakatano ya Afrika ezali bongo kaka ya politiki te. Ezali ya anthropologie, bizaleli mpe mayele. Etali makoki ya société ya kobatela na bomoi likanisi ya bomoi ya dignité. Efungoli nzela ya kokanisa Afrika ndenge mosusu koleka victime ya seko, catastrophe ya momesano to théâtre ya ba revanches symboliques. Etali mpe mokumba ya bato ya mayele: kokómisa ba ruptures ya spectacle makambo ya bule te, kasi kofungola lisusu horizon ya oyo ekoki kosalema na motema molai.

Kozala na esengo na kati ya catastrophe ezali preuve ya bwanya te. Ezali elembo ya mokili oyo esangisaka kobika mpe dignité. Mosala ya liboso ya critique ezali bongo koyekola kotika esengo wana ya lokuta—mpo na kokweya na pessimisme te, kasi mpo na kozongisela société nguya ya kolinga eloko mosusu koleka komesana na likama.

Bibliographie ya kolakisa nzela — Ba sources ya philosophie: esengo, bomoi ya malamu, botɛmɛli mpe nihilisme

Aristote. Éthique à Nicomaque. Traduction mpe présentation ya Richard Bodéüs. Paris: GF Flammarion, 2004.

Aristote. Les Politiques. Traduction mpe présentation ya Pierre Pellegrin. Paris: GF Flammarion, 1993.

Camus, Albert. L’Homme révolté. Paris: Gallimard, 1951.

Nietzsche, Friedrich. Le Gai Savoir. Traduction ya Patrick Wotling. Paris: GF Flammarion, 2007.

Nietzsche, Friedrich. Ainsi parlait Zarathoustra. Traduction ya Georges-Arthur Goldschmidt. Paris: Le Livre de Poche, 1972.

Nietzsche, Friedrich. Fragments posthumes. Paris: Gallimard, 1977–1997.

Todd, Emmanuel. La Défaite de l’Occident. Paris: Gallimard, 2024.

Domination, résignation mpe critique sociale

Bourdieu, Pierre. La Misère du monde. Paris: Seuil, 1993.

Bourdieu, Pierre. Méditations pascaliennes. Paris: Seuil, 1997.

Bourdieu, Pierre. Langage et pouvoir symbolique. Paris: Seuil, 2001.

La Boétie, Étienne de. Discours de la servitude volontaire. Paris: GF Flammarion, 1993.

Weber, Max. Le Savant et le politique. Paris: Plon, 1959.

Weber, Max. Économie et société. Paris: Plon, 1971.

Colonisation, postcolonie mpe likanisi critique ya Afrika

Césaire, Aimé. Discours sur le colonialisme. Paris: Présence Africaine, 1955.

Fanon, Frantz. Peau noire, masques blancs. Paris: Seuil, 1952.

Fanon, Frantz. Les Damnés de la terre. Paris: François Maspero, 1961.

Mbembe, Achille. De la postcolonie. Essai sur l’imagination politique dans l’Afrique contemporaine. Paris: Karthala, 2000.

Mbembe, Achille. Sortir de la grande nuit. Essai sur l’Afrique décolonisée. Paris: La Découverte, 2010.

Mudimbe, V. Y. The Invention of Africa: Gnosis, Philosophy, and the Order of Knowledge. Bloomington: Indiana University Press, 1988.

Sarr, Felwine. Afrotopia. Paris: Philippe Rey, 2016.

État, crise politique mpe ba imaginaires sociaux na Afrika

Bayart, Jean-François. L’État en Afrique. La politique du ventre. Paris: Fayard, 1989.

Bayart, Jean-François, Stephen Ellis mpe Béatrice Hibou. La Criminalisation de l’État en Afrique. Bruxelles: Complexe, 1997.

Chabal, Patrick, mpe Jean-Pascal Daloz. Africa Works: Disorder as Political Instrument. Oxford: James Currey, 1999.

Hibou, Béatrice. La Force de l’obéissance. Économie politique de la répression en Tunisie. Paris: La Découverte, 2006.

Mbembe, Achille. Politiques de l’inimitié. Paris: La Découverte, 2016.

Tonda, Joseph. Le Souverain moderne. Le corps du pouvoir en Afrique centrale (Congo, Gabon). Paris: Karthala, 2005.

Afro-pessimisme, souveraineté mpe ba imaginaires ya rupture

Diop, Cheikh Anta. Les Fondements économiques et culturels d’un État fédéral d’Afrique noire. Paris: Présence Africaine, 1960.

Ki-Zerbo, Joseph. À quand l’Afrique? Entretien na René Holenstein. Paris: Éditions de l’Aube, 2003.

Mbembe, Achille. Critique de la raison nègre. Paris: La Découverte, 2013.

Monga, Célestin. Nihilisme et négritude. Les arts de vivre en Afrique. Paris: Presses Universitaires de France, 2009.

Sarr, Felwine. Habiter le monde. Essai de politique relationnelle. Montréal: Mémoire d’encrier, 2017.