Botángi ya ‘mokanda ya kobɔndisa mama moko’ ya Emmanuel Kant: komona miboko ya makanisi ya Kant

Mokanda moko liboso ya ba Critiques

Mokanda ya Kant epai ya mama moko oyo azalaki na mawa—oyo bato mingi batángá naino te—ekomamaki kala liboso ya ba Critiques na ye minene. Ezali na makanisi ya mozindo mpo na bomoi, liwa mpe destin ya moto; emonisi mpe bindimeli oyo ezali na œuvre mobimba ya philosophe mpe oyo abatelaki bomoi na ye mobimba.

Mpamba ya ba projets ya bato

Kant abandaka na koloba ete bato, oyo mbala mingi bamibwakaka na kolanda ba ambitions mpe bisengo kozanga kopema, basengeli kopesa mwa ntango na makanisi ya mozindo. Bomoi ekozala kimya mingi soki bato bazali kokundola ete ba projets na bango ezali mpamba, na esika ya komipesa na bisengo ya makɛlɛlɛ mpe ya ntango mokuse.

Bato mingi bakendaka na miso ekangami epai ya mikano ya mpamba, kozanga kotala makambo oyo ekoki kokima te: bomoi mpe liwa.

Liwa lokola ndelo ya bomoi

Atako bato babangaka liwa, babosanaka yango kino ekómi pene. Kant alimboli ete liwa ekamwisaka mingi, nzokande esengeli komonana polele lokola ndelo ya bomoi nyonso ya moto. Bato bakamwaka ntango baninga to bandeko oyo bazalaki na elikya mpe ba ambitions bakufi na kati ya misala na bango.

Bato basalaka ba projets minene mpo na lobi, kasi mbano ya suka mbala mingi esepelisaka te. Liwa, oyo emonanaka ntango nyonso lokola eyaki noki, ebebisaka ba projets mpe bamposa ebele. Kasi ata soki eyaka noki mpe ezali na mawa, ekoki mpe kozala lipamboli na kobikisa moto na mpasi mpe makama ya lobi.

Providence mpe kondima

Kant andimi na mozindo ete Providence ya Nzambe ebongisaka destin na biso, mpe ete liwa oyo eyaki noki ekoki kozala malamu koleka bomoi molai oyo etondi na mpasi. Asengi batángi bákanisa destin na bango mpe bándima mokano ya Nzambe na résignation ya boklisto.

Kant atye bongo Nzambe ya boklisto libándá ya critique nyonso. Ezali na ntina te koluka ye na mokili ya phénomènes epai liwa, devenir mpe mabe ya moboko ezali koyangela. Nzambe ya boklisto azali na mokili ya biloko oyo eleká te; esengeli koluka ye na mokili nouménal, na bisaleli mosusu koleka perception ya mokolo na mokolo—mbala mosusu na ‘miso ya motema’, atako Kant alobi yango te.

Filosofi lokola komibongisa

Mokanda mobimba emonisi bomoi lokola mobembo oyo tokoki kosakola te mpe liwa lokola sekele ya Nzambe oyo tosengeli ntango nyonso komibongisela. Mpo na Kant, filosofi ezali mpe nzela malamu ya komibongisa mpo na ntango ya suka.

Influence ya Leibniz

Mokanda ezali na mitó ya makambo oyo emonisi influence ya Leibniz likoló ya Kant ntango azalaki naino moyekoli ya filosofi na Université ya Königsberg.

Ya liboso, likanisi ete mokili na biso ezali mokili ya malamu koleka mikili nyonso oyo ekokaki kozala emonanaka ntango destin ya moto etambwisami na bwanya moko ya likoló: liwa ya elenge oyo eyaki noki, ata soki epesi mama na ye mpasi, ekozala kati na mwango ya Nzambe mpe ekosalisa mokili ya malamu koleka.

Ya mibale, mokili ezali ndenge ezali mpe tosengeli kondima destin. Leibniz alobaki ete nyonso oyo esalemaka na mokili euti na mokano ya Nzambe; Kant asengi mpe mama andima mokano ya Nzambe na komikitisa.

Ya misato, bomoi ya moto ezali passage. Mpo na Leibniz, ememaka na état moko ya likoló mpe ya malamu; Kant alobeli passage yango ntango amonisi liwa lokola nzela epai ya destin oyo toyebi te mpe bolamu ya likoló.

Na nsuka, molongo mpe rationalité ya mokili ememaka na optimisme philosophique. Ata soki Kant azali optimiste lokola Leibniz te na mokanda oyo, likanisi ete liwa ya elenge ekoki kozala na ndimbola to mokano ya mozindo ezali kati na optimisme ya filosofi ya Leibniz.