Tribune
Cameroun: kobongisa uta sikoyo eleko ya nsima ya 2032
Kobatela bomoko, kimya mpe mokumba ya bato ya Leta
Cameroun esengeli kobongisa bokobi na yango
Cameroun ekoki kozela 2032 te mpo na kokanisa eleko ya nsima ya 2032. Koponama lisusu ya Paul Biya na Ɔkɔtɔbɛ 2025 mpo na mandat ya mibu nsambo ekobisi cycle politique oyo ebandaki na 1982. Kasi elongoli mituna te: ndenge nini kobatela bokobi ya Leta, bomoko ya ekólo mpe kopesa nzela na mbongwana ya bokonzi kozanga mobulu? Mituna yango ezali mokumba ya bato nyonso. Leta ya makasi ebongisaka succession, epesaka nguya bandelo ya polele, ebatelaka procédures mpe etongaka bondimi liboso ete likama ekóma.
Kobanga lobi ezali likambo ya politiki
Masolo oyo ebimaka mpo na kozanga komonana ntango molai ya Mokonzi ya Ekólo, mbula na ye mpe kozanga polele ya banzela mosusu ya mikano emonisi motungisi ya mozindo. Bato mosusu bayebi malamu te nani azwaka mikano, na mibeko nini mpe na contrôle nini. Mokumba ya liboso ya institutions ezali kosala ete bokobi ya Leta ezala polele. Réforme constitutionnelle ya Aprili 2026 ezongisi vice-présidence. Ekopesa kimya kaka soki mise en œuvre ezali transparente, titulaire azali na boyokani na mibeko mpe fonction yango ezali kopesa nzela te na bitumba ya ba-clans to succession oyo bato moke bazwi mpo na bango.
République esengeli koleka ba-clans na makasi
Débat esengeli kosuka te na nkombo ya vice-président ya mikolo ekoya, bomoi ya RDPC to avenir personnel ya mokambi moko. Motuna ya ntina ezali République oyo tokotika: mibeko oyo eyebani, administration oyo eponaka bato te, justice oyo esilisaka bolukiluki, finances publiques oyo elandami mpe mikumba oyo ekabwani polele. Ba-procès mpe ba-accusations esengeli kotalelama na institutions oyo ezali na compétence, na kotosa présomption d’innocence. Affaire Martinez Zogo ezali kaka épreuve monene. Kobundisa corruption esɛngi ba-données publiques, contrôle indépendant, kolanda dépenses mpe justice moko mpo na bato nyonso.
Bomoko ya ekólo epesamaka na décret te
Bomoko ya Cameroun etongamaka mokolo na mokolo. Ezali kolɛmba soki bato bamonaka ete Leta eboyi bango, soki bitúká ezwaka services ndenge moko te to soki nominations publiques elandaka appartenance na esika ya compétence. Mobulu na bitúká ya Anglais mpe ba-attaques ya Boko Haram ezali na bantina mpe ba-acteurs ekeseni, kasi ezali kopesa mobeko moko: kobatela ba-civils mpe kozongisa bomoi ya malamu esengeli koleka confrontation ya seko. Dialogue elongolaka Leta te; ezali moko ya bisaleli ya makasi na yango.
Motángo ya bato ezali kobongola équation
Cameroun ekómi pene na bato milio ntuku misato. Bana oyo bazali naino na mibu zomi na mitano te bazali pene na bato mibale kati na mitano, mpe bana nyonso pene na ndambo ya population. Bilenge yango ezali nguya monene, kasi retard nyonso ekómaka urgence: biteyelo, santé, formation, ndako, misala, transport, énergie mpe numérique. Croissance ya pene na 4% ekoki te kobongisa noki bomoi soki population ezali kokola makasi, inégalités territoriales ezali mpe ba-crises humanitaires ezali kolya ba-ressources. Bokobi ya politiki esengeli kopesa bato elikya, kasi kaka koboya rupture te.
Kosala boyebi politiki ya souveraineté
Cameroun ezali na bilenge mingi, ba-universités, ba-entrepreneurs, ba-ingénieurs, ba-artistes, ba-chercheurs mpe diaspora oyo ezali na expérience. Esengeli kokangisa nguya yango na stratégie nationale ya production. Intelligence artificielle, sciences du vivant, agriculture de précision, énergie, industries culturelles mpe services numériques esengeli kokóma ba-filières, ba-formations, ba-laboratoires, ba-marchés mpe misala. Économie ya connaissance ebakisaka agriculture, industrie mpe infrastructures. Esɛngi kelasi ya makasi, recherche oyo ezwi mbongo, ba-données publiques ya solo mpe protection ya propriété intellectuelle.
Kobongisa transition kozanga kobongisa mobulu
Cameroun esengeli koboya ba-coups d’État, botomboki oyo ezangi contrôle, bitumba kati na ba-communautés mpe rupture constitutionnelle. Koboya mobulu elingi koloba kokangisa société te. Kobongisa makambo liboso ya crise nde prévention ya malamu: kopesa succession polele, kolendisa contre-pouvoirs, kobatela élections, kosala administration ezala responsable mpe kozongisa bondimi na justice. Kimya ezali silence te; bomoko ezali uniformité te; stabilité ezali immobilité te. Cameroun ekobatela bomoko mpe progrès nsima ya 2032 na solution na esika ya rupture, réforme na esika ya mobulu, mpe République na esika ya ba-clans.
Pr Pierre Mila Assoute
Paramount Chief of Mbo
Président ya DMMC/RDMC
(Tribune oyo ezali komonisa position ya mokomi na yango, président ya DMMC/RDMC, mpo na bokobi ya Leta ya Cameroun. Ezali position ya Merisphere Publishing te. Ndlr)