Alternance mpe démocratie: bosenga mpo na kopekisa bokangami ya nguya na Cameroun

Maloba ya ebandeli

Thèse oyo philosophe camerounais Nkolo Foe apesi—ete Cameroun ezali na bosenga ya alternance politique te kasi ya alternative politique—ebimisi mituna ya mozindo. Ata soki ezali kobenda mpo eboyi na kobombama rotation mpamba ya ba élites kozanga mbongwana ya solo, position yango ekitisaka pilier moko ya ntina ya démocratie: alternance. Démocratie oyo ezangi alternance politique etiki kozala démocratie mpe ekómi oyo tokoki kobenga ‘théocratie profane’ to ‘régime oyo ekangami’.

Alternance politique: moboko ya démocratie

Démocratie etongami na kotya ndelo ya ntango na nguya. Na De l’esprit des lois, Montesquieu alobi ete ‘moto nyonso oyo azali na nguya azali na momesano ya kosalela yango na mabe’ (Buku XI, mokapo 4). Alternance politique, oyo ezali na motema ya système démocratique, epekisaka bosaleli mabe wana na kotya ndelo na ntango ya kozala na nguya.

Lisusu, kozanga alternance ebebisaka ndingisa ya bato oyo batambwisami, oyo ezali moboko mpenza ya démocratie. Na Second traité du gouvernement civil, John Locke alendisi bosenga ya kozongisa ndingisa yango polele. Soki maponami ya bonsomi mpe ya solo, oyo epesaka alternance mbala na mbala, ezangi, nguya emibatela mpo na seko mpe ekómaka tyrannique.

Démocratie oyo ezangi alternance: contradiction na maloba

Claude Lefort, théoricien ya démocratie, alobi ete démocratie etongami na contingence ya nguya: esika moko ya mpamba oyo ba représentants oyo bakoki kozongisama bafandaka mpo na mwa ntango. Kozanga alternance eboyi contingence yango mpe ebongoli nguya propriété ya bato moko kaka.

Dynamique yango ebimisaka ba déterminismes ndenge mingi:

— Ya moto moko: moto moko oyo bamonaka lokola akoki kozongisama te nde akangaka nguya, mpe yango ekólisaka culte ya personnalité.

— Ya nzoto: bazali kolongisa nguya na ba critères biologiques lokola mbula to genre, mpe kotya hiérarchie ya lokuta.

— Ya ethnie to race: nguya ekómi eloko ya groupe moko, mpe ebebisaka moboko ya bokokani démocratique.

Bokasi wana ebongolaka démocratie ‘théocratie profane’: système oyo bakómisaka nguya eloko ya bule mpe ekimaka contestation nyonso ya raison to ya démocratie. Na bokeseni na théocratie religieuse, sanctification yango etongami na ba justifications séculaires kasi ya dogme ndenge moko, lokola prétendu destin ya moto to groupe moko ya koyangela mpo na seko.

Ndenge Lefort amonisi, démocratie ya solo endimaka incertitude oyo ezali na kati ya nguya, mpe esalaka ete nguya ezala accessible, renouvelable mpe disputable. Kozanga alternance, na ngámbo mosusu, ekangisaka nguya mpe elongolaka bofungwami ya politiki oyo société nyonso ya bomoi esengeli na yango.

Alternance lokola condition ya bonsomi démocratique

Na De la démocratie en Amérique, Alexis de Tocqueville amonisi ete bonsomi ya politiki etongami na renouvellement ya seko ya ba élites. Renouvellement yango ebatelaka bokeseni ya représentation mpe epekisaka ba institutions ekóma makasi lokola libanga.

Mpo na Tocqueville, ‘bonsomi ezali te soki ba élites bazali kozongisama te’. Démocratie oyo ezangi alternance ekómi elilingi ya lokuta: ekangaka nzela ya nguya, ekómisaka débat public ekomba mpe epekisaka makanisi ya sika ebima.

Alternance mpe alternative: ba dynamiques oyo ebakisaka moko na mosusu

Ata soki alternance ebimisaka ntango nyonso mbongwana ya solo te, ndenge Hannah Arendt akundolisi na La Crise de la culture, ezali condition oyo esengeli koya liboso. Na Development as Freedom, Amartya Sen alobi ete démocratie ezali kopesa maponi ya solo. Kozanga alternance ekitisaka maponi yango mpe ekatelaka société bokangami ya politiki mpe ya société.

Kokanisa lisusu lobi ya démocratie ya Cameroun

Likanisi ya Nkolo Foe ete Cameroun esengeli kopona alternative politique na esika ya alternance elakisi lokola moko ekoki kozwa esika ya mosusu. Kasi analyse emonisi ete makanisi yango mibale ekoki kokabwana te.

Alternance ezali formalité institutionnelle mpamba te; ezali libanga ya moboko ya démocratie ya bomoi. Ebatelaka nguya ya débat public, bonsomi ya bana-mboka mpe efungolaka nzela na ba alternatives politiques ya solo. Soki ezangi, démocratie ekómi libenga ya mpamba oyo ekoki koyanola na bamposa ya bana-mboka te.

Kokanisa lisusu lobi ya démocratie ya Cameroun esengaka bongo kosangisa ba dynamiques yango mibale na vision moko ya renouvellement mpe transformation. Pamba te, ndenge Amartya Sen akundolisi, ‘démocratie ezali liboso ya nyonso makoki ya kosala maponi’.