DOSSIER YA MIKANDA

DOSSIER YA MIKANDA 1 — Biloko ezwami na mbongo ya mabe: mbula zomi na mitano ya enquête, mpe nsima?

Maloba « biens mal acquis » ezali te qualification moko ya mibeko. Ebandaki kosalelama mpo na kolobela bomengo oyo ezali na France mpe oyo bato bakanisi ete ewutaki na kobebisama ya mbongo ya Leta, corruption to makambo mosusu ya mabe oyo bakonzi ya Leta to bato ya pembeni na bango basalaki na mboka mosusu. Likambo yango, oyo lelo ezali na katikati ya boyokani kati na Libreville mpe Brazzaville, ebandá kala liboso ya baprésident oyo bazali sikoyo na pouvoir.

Procédure oyo ebandi na 2007

2007 — Makambo ya liboso ya justice na France etali bomengo ya bakonzi mingi ya Afrika mpe ya bato ya pembeni na bango.

1er décembre 2008 — Transparency International France, elongo na Sherpa, esakoli ete etye plainte avec constitution de partie civile mpo na kotala ndenge bomengo monene oyo epesamaki na mabota mpe bato ya pembeni ya Denis Sassou-Nguesso, Omar Bongo Ondimba mpe Teodoro Obiang Nguema Mbasogo ezwamaki na France.

2010 — Enquête judiciaire efungwami na France. Etali mingimingi ntembe ya kobebisama ya mbongo ya Leta ya bikolo mosusu, recel mpe blanchiment.

Bambula oyo elandaki — Ba enquêtes ekobi mpo na bandako mpe mabele, ba comptes, ba sociétés, mituka mpe biloko mosusu oyo ezali na France. Biteni ndenge na ndenge ya likambo yango ezali kokende na banzela ya justice oyo ekeseni.

2021 — Position ya Gabon na procédure ebimisi déjà matata. Transparency International France etɛmɛli kokɔta na yango lokola partie civile.

4 août 2021 — France endimi, na mobeko na yango mpo na développement solidaire, mécanisme oyo ezali na mokano ya kozongisa epai ya bato oyo etali, mbongo oyo ewuti na kotekama ya biloko mosusu oyo justice ebɔtɔlaki mpo na libela.

22 novembre 2022 — Circulaire moko elimboli ndenge mécanisme ya France ya bozongisi biloko esengeli kosalelama.

8 septembre 2026 — Baavocat ya Leta ya Gabon batindi makanisi na bango epai ya justice ya France.

Septembre 2026 — Likambo ezongi lisusu na liboso na Gabon mpe na Congo-Brazzaville.

Mpo na nini justice ya France ekoki kosala enquête?

Likambo oyo etali mbongo ya Leta ya Afrika ezali kaka te likambo oyo justice ya France ekoki kosimba te. Soki mbongo oyo ewuti na infraction esalemi na mboka mosusu esalelami mpo na kosomba appartement na Paris, kosomba mituka, kosala société to kosala ba opérations financières na France, makambo ya blanchiment to recel ekoki kokɔta na bokonzi ya ba tribunaux ya France. Yango elingi koloba te ete mosambisi ya France akómi mosambisi ya ndenge nyonso ya bokambami ya mbongo ya Leta ya Gabon to ya Congo. Asalaka enquête kaka na infractions oyo ezali na bokonzi na ye mpe na biloko oyo ezali na ressort na ye.

Mpo na nini ba ONG nde bafungolaki nzela?

Ba procédures ya France oyo etali « biens mal acquis » ezwi mingi na mosala ya mangomba ya société civile. Transparency International France mpe Sherpa basalaki mosala monene na ba plaintes ya liboso. Kokɔta na bango ebimisaki motuna ya mibeko: association ekokaki kosala liboso ya ba tribunaux ya France na likambo oyo ba victimes ya liboso bazalaki bikolo mpe bato na yango? Mosala ya ba ONG ezali mpe kolimbola likambo moko ya politiki ya ba dossiers oyo: ba procédures mosusu ebandaki te na bolingi ya bikolo ya Afrika oyo etali.

Saisie, confiscation, restitution: bileko misato ekeseni

Saisie ekangaka eloko mpo na mwa ntango na boumeli ya procédure. Confiscation esalemaka ntango ekateli ya justice elongoli eloko mpo na libela epai ya moto oyo azwi condamnation, na kotosa banzela ya recours oyo ezali. Restitution etali oyo ekosalema na eloko yango to na mbongo oyo ewuti na kotekama na yango nsima.

Mbongo esengeli kozongisama epai ya nani?

Na 2021, France etyaki mécanisme oyo epesaka nzela ete mbongo oyo ewuti na « biens mal acquis » mosusu oyo ebɔtɔlami mpo na libela esalelama na misala ya coopération mpe développement oyo ekosalema pene na bato oyo bazwaki mpasi. Kasi soki Leta ekɔti lokola partie civile mpe mosambisi ya France andimi mbala moko préjudice na yango, mibeko mosusu ekoki kosalelama.

Précédent ya Guinée équatoriale

Dossier ya Teodoro Nguema Obiang Mangue ezali moko ya ba précédents oyo ekómi mosika koleka. Vice-président ya Guinée équatoriale azwaki condamnation na France oyo ekómaki ya nsuka na 2021. Kati na biloko oyo ebɔtɔlamaki ezali biloko ya kotambola mpe ndako monene oyo ezali avenue Foch, na Paris. Na 2026, France ebandaki procédure ya koteka ndako yango.

Bikolo ya Afrika ekoki kosambisa bakonzi na yango moko?

Motuna yango emekamaka te na motángo ya ba palais de justice to ya basambisi. Ebimaka ntango enquête esimbi pouvoir. Parquet ekoki kofungola procédure mpo na bomengo ya président oyo azali naino na pouvoir? Mosambisi akoki kosala enquête na libota ya président kozanga kobanga mpo na mosala na ye? Ba administrations ya mpako, douane mpe finances ekoki kotinda ba informations na yango?

Mosambisi ya mboka mosusu asilisaka mokakatano?

Te. Akoki kosala enquête na biloko oyo ezali na mboka na ye, kokatela bato oyo bazali na bokonzi ya justice na ye etumbu, kosala saisie mpe nsima confiscation ya biloko mosusu. Kasi akoki te kopesa parquet ya mboka mosusu lipanda, kokómisa Cour des comptes makasi to kobatela mpo na ntango molai mosambisi ya mboka mosusu na pression ya politiki.

Mpo na kokoba kokanisa

Motuna ya liboso etali justice: nini etikali na justice na mboka moko soki Leta ekei koluka yango na mboka mosusu?

Motuna ya mibale elandi mbala moko: kozongisa mbongo ekoki, soki eloko moko te ebongwani na bibongiseli oyo etikaki yango ebima?

Motuna ya misato etali bikolo oyo biloko yango etyamaki: bomengo boni ya ebandeli ya ntembe elingaki kotongama te soki ba banques, ba intermédiaires, ba agents immobiliers mpe bakonzi ya contrôle batunaki mituna ya malamu liboso?

Na yango, « biens mal acquis » ezali kaka te kolobela lisolo ya bikolo ya Afrika oyo, ntango mosusu, elongaka te kotala bakonzi na yango. Ezali mpe kolobela lisolo ya bikolo oyo mbongo yango ezwaki ba comptes, ba sociétés, bandako mpe baporte mingi oyo efungwamaki mpo ete efanda kuna.