Biloko ezwami na mbongo ya mabe — Tango Libreville ekei koluka bosembo epai ya justice ya France

Na 8 septembre, baavocat ya Leta ya Gabon batindaki makanisi na bango epai ya justice ya France, na kati ya procédure oyo efungwamá eleki sikoyo mbula zomi na mitano mpo na biloko mpe bomengo oyo mabota mingi ya bakonzi ya Afrika ya katikati batongaki na France. Leta ya Gabon, oyo ekɔti na likambo lokola partie civile, endimi na ndenge ya monene makambo oyo Parquet national financier esengi. Kati na bato oyo parquet esengi ete batindama liboso ya tribunal correctionnel ezali Antoinette Sassou-Nguesso, mwasi ya mokonzi ya Congo, mpe Omar-Denis Junior Bongo.

Sango yango ezwaki mbala moko lolenge ya politiki. Ezali kosimba bikolo mibale ya pembeni oyo masolo ya bakonzi na yango mpe ya mabota na bango ekutaná banda bambula mingi. Ezali mpe koya na ntango oyo Gabon ezali naino koluka koyeba ndenge nini ekotalela eleko ya Bongo nsima ya kokwea ya Ali Bongo na août 2023.

Tóloba yango polele uta na ebandeli mpo na koboya bososoli ya mabe: président ya Gabon ya lelo, Brice Clotaire Oligui Nguema, ye te moto afungolaki procédure oyo; ba plaintes ya liboso ebandaki na bambula 2000. Procédure ya France ekolaki mingimingi nsima ya plainte avec constitution de partie civile oyo etyamaki na 2008, mpe enquête judiciaire efungwamaki na 2010. Lisusu, baavocat ya Leta ya Gabon balobi ete babakisaki ata nkombo moko te na liste ya bato oyo procédure ezalaki déjà kotala.

Libreville elingi kozongisa mbongo

Position ya Leta ya Gabon etali libosoliboso bomengo na yango. Libreville emonisi ete ekoki kozala victime ya kobebisama to koyibama ya mbongo ya Leta, mpe elingi ete biloko oyo ekondimama ete ewutaki na bobebisi yango ezongisama.

Position yango ebimisi likambo oyo emonanaka mingi te. Na boumeli ya bambula, ba procédures oyo babengaka « biens mal acquis » ekangamaki mingi na misala ya mangomba ya société civile mpe na ba enquêtes oyo ezalaki kosalema na France. Sikoyo, Leta oyo ekoki kozala ete biloko na yango eyibamaki yango moko nde ekɔti liboso ya tribunal ya France.

Gabon ezali kosenga France kaka te ete esambisa bato oyo bakoki kozala basalaki makambo ya mabe na territoire na yango. Ekɔti na procédure oyo ekoki koyeba soki bomengo oyo ebimaki na mboka ezalaki ya Leta, mpe soki na nsuka esengeli kozongela yango.

Yango wana, motuna ya bozongisi biloko ekómi na ntina ndenge moko na oyo ya poursuites.

Likambo ya Gabon ekómi mpe likambo ya Congo

Kozala ya bato ya libota Sassou-Nguesso kati na bato oyo procédure etali ezali kolimbola mpo na nini Congo-Brazzaville eyanoli na ndenge ya ndenge.

Bopusi kati na mabota mibale ya bakonzi ekómisi dossier yango lisusu makasi. Omar Bongo Ondimba abalaki Édith Lucie Sassou-Nguesso, mwana ya Denis Sassou-Nguesso. Akufaki na 2009. Yango wana, boyokani kati na biyangeli mibale yango eumelaki mingi koleka boyokani ya diplomatie ya momeseno kati na bikolo mibale ya pembeni.

Nzokande, lisolo yango ya mabota ekoki te kolimbola procédure judiciaire oyo ebandaki kala liboso ya eleko ya politiki ya lelo. Kasi ezali kolimbola mpo na nini ekateli oyo ezwami na Paris ekoki kobimisa mbala moko mbano na Libreville mpe na Brazzaville.

Likama ekozala ya kotánga likambo nyonso ya procédure lokola eteni ya etumba ya moto na moto kati na baprésident mibale. Mikolo mpe bambula ya makambo yango endimi te bososoli wana. Enquête ezali ya kala, makambo oyo parquet ya France esengi ezali ekateli ya pouvoir ya Gabon te, mpe Leta ya Gabon elobi ete ezali kosala lokola partie civile mpo na kobatela matomba na yango ya bomengo.

Yango epekisi te ete likambo yango ezala sikoyo na mbano ya politiki.

Paris na katikati ya likambo ya Afrika

Mbala mosusu, yango nde likambo oyo ezali kopesa soni koleka na lisolo mobimba.

Biloko ezali kolukama na France. Procédure ezali ya France. Soki basaisie esalemi, ezali basambisi ya France nde bakosala yango. Mpe ntango Leta moko ya Afrika emoni ete mbongo na yango eyibamaki, ezali liboso ya justice ya mboka mosusu nde ekei kosenga ete préjudice na yango endimama.

Ezali na bantina ya mibeko oyo ezali ya momeseno mpo na situation yango. Soki appartement, hôtel particulier, société, compte to opération financière ezali na France, justice ya France ekoki kozala na bokonzi ya kosala enquête mpo na makambo ya mabe oyo esalemaki na territoire na yango.

Mokakatano ebandi na esika mosusu.

Ndenge nini bomengo oyo bato bakanisi ete etongamaki na mbongo ya Leta ekokaki kobima na mboka kozanga ete bibongiseli ya mboka epekisa yango? Mpo na nini ba procédures oyo ekómi mosika koleka ezali kosalema na bakilomɛtrɛ nkóto mingi mosika na bikolo oyo ekoki kozala ezwaki préjudice? Mpe mpo na nini esengaka ntango mosusu ete mangomba, basambisi to ba tribunaux ya mboka mosusu bakɔta liboso ete bomengo yango etalelama?

Mituna yango etali kaka Gabon to Congo te. Etali makoki ya Leta ya kotala ndenge biloko na yango esalelamaka ntango bato oyo bakoki kotunama bazali kaka na likoló ya pouvoir.

Mbongo oyo ezwami esengeli naino kozonga

Ata soki condamnation ezwami, yango moko ekokoka te mpo na kosukisa likambo. Confiscation ya eloko na France mpe bozongisi na yango na mboka oyo ewutaki ezali makambo mibale ekeseni. Esengeli koyeba esika mbongo ewutaki, komonisa préjudice, mpe kobongisa bozongisi na yango. Nsima na yango, motuna moko oyo ezali na makelele mingi te kasi ezali na ntina mingi ebimi: nani akokamba mbongo yango soki ezongi?

Bozongisi ezali na ntina kaka soki mbongo yango ezongi mpenza mpo na litomba ya bato oyo bazwaki mpasi. Yango ezali moko ya makambo ya kokamwa na ba procédures oyo. Justice ya mboka mosusu ekoki koluka mpe kobɔtɔla biloko; kasi yango moko ekoki te kobongisa bibongiseli oyo elongaki te kopekisa ete biloko yango ebima.

Na nsuka, likambo ezongaka kaka na mboka oyo mbongo ewutaki.

Nini etikali na bosembo na mboka moko soki Leta ekei koluka yango na mboka mosusu?

Leta ekoki mpenza kokende liboso ya tribunal ya mboka mosusu kozanga koboya souveraineté na yango. Esalaka yango mokolo na mokolo soki infraction, contrat, compte bancaire to patrimoine ezali na bokonzi ya tribunal mosusu. Yango wana, ekozala kolekisa ndelo koloba ete kokɔta ya Gabon lokola partie civile na France yango moko ezali elembo ete justice na yango ekwei.

Kasi lisolo ya « biens mal acquis » ezali kotuna motuna moko ya mpasi koleka. Soki bibongiseli ya mboka ekoki te kosala enquête na bomengo ya bakonzi ntango bazali naino na pouvoir, justice ekómaka sima mingi. Soki ekoki kosala kaka nsima ya changement ya régime, lipanda na yango etikali na ntembe. Mpe soki eteni monene ya ba enquêtes esengeli kosalema na mboka mosusu mpo bibongiseli ya mboka ekokaki ata mokolo moko te kotala esika bomengo yango ewutaki, souveraineté oyo Leta elakisaka ekutani na ndelo moko ya solo.

Mosala ya Leta ya bokonzi ezali kaka te kozala na ba tribunaux, basambisi mpe code pénal. Emonanaka mpe na makoki ya bibongiseli yango ya kosala ntango dossier etali bato oyo bazali koyangela.

Likambo ya kokamwa ezali makasi: Leta oyo elongaki te kopekisa ete mbongo na yango elimwa esengeli kokende epai ya mosambisi ya Leta mosusu mpo na komeka kozwa yango lisusu.

Justice ya France ekoki te kokóma justice oyo ezwa esika ya justice ya bikolo ya Afrika. Esalaka kaka esika bokonzi na yango ya mibeko epesi nzela. Makambo mosusu etikali na maboko ya bibongiseli ya Afrika yango moko.

Mpe mbala mosusu yango nde likambo oyo « biens mal acquis » etiki na motema koleka, nsima ya makambo ya bomengo, mabota mpe matata ya diplomatie: mbongo ekoki kozonga. Kasi justice oyo esengelaki kobatela yango, yango ezongisamaka te.