‘Kozanga ndimbola’ oyo ezali kopusana bato mpe mampinga na Afrika

Réaction oyo bato ya libándá basosoli te

Ndenge bato ya Afrika bandimi ba coups d’État, mingimingi oyo esalemaki kala mingi te na Niger, ezali kokamwisa ba experts mosusu ya France mpo na Afrika. Bazulunalo bazongelaka ba clichés ya kala mpe bamposa ya violence mingi na Niger, soki kaka banguya ya Mpoto bazwi lisusu bokonzi. Maloba ya lokumu mpo na Ukraine esili. Nani azali kokokanisa bitumba yango mibale? Boyokani wana ezangá banda Jules Ferry alobaki na Parlement français na 1884, na miso ya Clemenceau oyo akamwaki, ete ‘makoki ya moto esalemá mpo na bato ya moindo te’. Ukraine mpe Sahel, balobi na biso, ‘ezali likambo moko te’. Tososoli. Na bosolo, yango ezali na ntina mingi te.

Système démocratique oyo ebebi

Oyo ezali na ntina ezali kososola ete bato oyo bazali kotɛlɛma bisika nyonso na Afrika bazali bakundi ya démocratie te—mpo démocratie yango ebebi déjà na système—mpe bazali bato ya kolinga bitumba te. Bazali na etumba na bato ya solo na kati ya ba États na bango te, na bana-mboka ya bikólo ya pembeni te, mpe na bato ya Mpoto te. Lisapo ezali polele: bitumba ya makasi na Afrika esalemaki kino lelo kati na ‘bandeko’, kasi mingi te kati na bana-mboka mpe bapaya ya Mpoto.

Koboya système ya kobɔtɔla bozwi

Bato oyo batɛlɛmi bazali koluka moto moko te. Bazali kotɛmɛla système ya solo ya kobɔtɔla bozwi oyo etyamaki na bikólo ya francophone banda lipanda, mpe moto ya sembo na mayele akoki koboya ete ezali te. Ezali système ya makasi, ya mawa te mpe epanzani bisika nyonso; balobaka ete ekufi, kasi ezongaka ntango nyonso na bomoi. Kaka mampinga ya ekólo oyo elingaka mboka nde ekoki kotɛmɛla yango, kozanga certitude ya kolonga yango mpo na libela.

Mampinga lokola nzoto ya Leta oyo ebongisami

Mampinga ya Afrika ezali na mabunga te te, mingimingi na makambo ya trafic mpe corruption. Kasi na Afrika ezali mpe nzoto moko ya Leta oyo ebongisami mpenza mpe, na nzela ya renseignement, ekoki koyeba malamu nguya ya système oyo ekoki kotɛmɛla, kozanga certitude ya kolonga yango mpo na libela.

Expérience moko ya kozanga ndimbola

‘Kozanga ndimbola’ wana na bokambi ya mboka nde ezali kopusana bato mpe basoda na Afrika, mpo etali nyonso mpe epanzani na ekólo mobimba. Na likambo wana, ndenge Gramsci asakolaki, bokeseni kati na ‘conservateur’ mpe ‘révolutionnaire’, to kati na ‘bato ya kati’ mpe ‘bato ya libándá’, ezangi lisusu ntina mpe esengeli kolimwa.

Souveraineté, kasi losambo ya nguya te

Bato oyo bazali kosepela na kokwea ya ba régimes oyo etalaka libándá bazali kosepela na violence ya mampinga to kolimwisa institutions te. Bazali kaka koloba ete, mpo na sikoyo, bakoki te kosala kozanga institutions oyo ekoki kotɛmɛla ordre yango.

Bato nyonso oyo, uta na kati, bazali kolendisa botamboli ya bato mpo na souveraineté bayambami—mpo na kitoko na bango te, kasi mpo na souveraineté ya ba États africains mpe makambo nyonso oyo yango esengi.