Bolobaka français na Afrika?
Na mokuse
Nani azali na lotomo ya komiyoka na ndako na kati ya français, mpe mpo na nini mikanda ya Afrika etalelami kaka lokola ya bapaya na lokota oyo balobi ete ezali ya bato nyonso?
Lokota, mikanda mpe identité · Édition mobimba ya botángi
‘Bato ya Afrika balobaka lokota nini?’
Ntango batunaki ngai na Strasbourg lokota nini bato ya Afrika ya Kati mpe ya Wɛsti balobaka, nayanolaki: français. Bato basekaki; ezalaki lisapo ya kokela te. Bato mingi ya France batalaka bapaya na ndenge balobaka ‘lokota na bango’, mpe bakamwaka koyeba ete bato mosusu mpe balobaka yango.
Eyano na ngai ezalaki kaka koyebisa likambo ya histoire. Français etambolaki elongo na école républicaine mpe mission coloniale oyo babengaki ‘civilisatrice’, kino bana ya Afrika bateyamaki ‘bankɔkɔ na biso ba Gaulois’ mpe bayembaki Marseillaise liboso basoda ya Afrika bátindama na bitumba ya Europe.
Bokeseni oyo accent esalaka
Bato oyo nazalaki kosolola na bango bazalaki kondima na mpasi ete bato ya Afrika oyo balobaka français mpe bato ya France bakoki kozala ndenge moko liboso ya lokota. Bazalaki koluka na accent na ngai ya Afrika preuve ete bokeseni ya moboko ezali. Maloba ete français ezali lokota internationale mpe ete mikanda mingi ya français euti Afrika mpe Caraïbes ebongolaki makanisi na bango te.
Na nsuka nasosolaki ete oyo babengaka ‘français ya Afrika’ ezali kaka likambo ya style te. Ezali motuna ya nani azali nkolo ya lokota, nani andimami mpe bandelo nini batongaka na kati ya lokota oyo balobi ete bato nyonso bakaboli.
Lokota pembeni ya lokota
Likanisi ya Proust mpo na lokota ya mopaya na kati ya mikanda mpe critique ya Derrida mpo na purisme esalisaka, kasi mikanda ya Afrika oyo ekomami na français ezali na obstacle mosusu. Mbongwana ya style ya Flaubert endimamaki nsukansuka na français; mikanda ya Afrika ezali kaka komonana lokola lokota pembeni ya français—lokota ya Mosusu mpe ya moto oyo akolonisamaki.
Batángi ya France bakanisaka ete bazali na ndako epai ya mokomi ya Provence lokola Marcel Pagnol. Kasi bakoki kokɔta na mikanda ya Afrika to Caraïbes lokola na mabele ya bapaya oyo esengeli kobongola na ‘français ya France’. Bokeseni ya mikanda ekómisami distance ya culture.
Bankombo oyo ekokani te mpo na mikanda
Kobakisa ‘ya Afrika’ na mikanda ekitisaka continent mobimba na culture moko mpe elakisaka lokola ezali na mentality to vision ya mokili ekeseni. Maloba lokola ‘mikanda négro-africain ya expression française’ ekangisaka géographie mpe loposo na tradition moko, wana ‘mikanda ya France’ ebatelaka nkombo ya lokota oyo emonanaka lokola neutre.
Bokeseni yango emonanaka polele soki tokanisi maloba ‘mikanda ya bato ya mpɛmbɛ ya expression française’. Nkombo yango ekomonana scandale mpo mikanda ya France emimonisaka lokola nkolo ya nature ya lokota oyo balobi ete ezali ya bato nyonso.
Lokota ezalaka ntango nyonso na nkolo
Francophonie esakolaka eloko ya motuya oyo bato nyonso bakaboli, kasi bandelo mpe ba clôtures ezali kaka zingazinga na yango. Mokomi ya Afrika akoki kosalela français mobimba mpe kobongola yango na bokeli, kasi batyaka ye kaka libándá ya centre oyo endimami.
Motuna ‘Bolobaka français na Afrika?’ ezali bongo komonisa koleka kozanga boyebi. Emonisi ete bato ebele bakoki koloba lokota moko, kasi ba institutions, classifications mpe habitudes ezali kaka kopesa yango nkolo moko ya liboso. Na France, lokota ezali naino lokola ligne Maginot oyo identité nationale ebombami na nsima na yango.
Masolo na ntina ya lisolo oyo
Esika oyo ezali mpo na masolo ya siansi. Bokoki kotyana ntembe mpe kopesa makanisi na bososoli. Mafinga, kobundisa moto, kosambwisa, koyina bato to kobangisa endimami te.
Likanisi ezali naino te.