Ebandeli › Sango mpe politiki ya Afrika
Sénégal: ndenge programme ya FMI ebongolaka bokambami ya misolo ya Leta
Sénégal ekómi na etape moko ya ntina na masolo na Fonds monétaire international (FMI). Na mokolo ya 1 sanza ya libwa 2026, bato ya misala ya FMI mpe bakonzi ya Sénégal bayokanaki na makambo ya nkita oyo ekoki kozala moboko ya programme ya sanza tuku misato na motoba, ya motuya pene na dolare ya Amerika milliard 2,2. Boyokani yango esili naino te: esengeli kondimama liboso na bakambi ya FMI, sima na Conseil d’administration, mpe makambo mosusu esengeli naino kokokisama, mingi mingi na oyo etali traitement ya nyongo mpe ba garanties ya misolo.
Sénégal ekómi na etape moko ya ntina na masolo na Fonds monétaire international (FMI). Na mokolo ya 1 sanza ya libwa 2026, bato ya misala ya FMI mpe bakonzi ya Sénégal bayokanaki na makambo ya nkita oyo ekoki kozala moboko ya programme ya sanza tuku misato na motoba, ya motuya pene na dolare ya Amerika milliard 2,2. Boyokani yango esili naino te: esengeli kondimama liboso na bakambi ya FMI, sima na Conseil d’administration, mpe makambo mosusu esengeli naino kokokisama, mingi mingi na oyo etali traitement ya nyongo mpe ba garanties ya misolo.
Likita ya 15 sanza ya libwa na Washington, kati na Président Bassirou Diomaye Faye mpe mokambi monene ya FMI, Kristalina Georgieva, elakisaki ete bipai mibale balingi kokende liboso noki. Mokolo oyo elandaki, FMI epesaki motuya na bokóli oyo esalemaki, wana Sénégal ekobaki mpe masolo na ndenge ya kobongisa nyongo na yango.
ENCADRÉ — Leta etikalaka na bokonzi nini likoló ya budget na yango?
Programme ya FMI elongolaka te na ndenge ya mibeko makoki ya Gouvernement to ya Parlement na makambo ya budget. Gouvernement ekobaka kobongisa budget mpe Parlement ekobaka kovota yango. FMI nde ekatela te soki kelasi nini esengeli kotongama, mpako nini esengeli kosalema to dépense nini esengeli kolongolama.
Motungisi ezali na esika mosusu. Kozwa misolo ekangami na programme oyo ezali na mikano ya mituya, ba réformes oyo bayokani, calendrier ya kosalela yango mpe ba examens ya mbala na mbala. Leta etikalaka na makoki ya kopona ba mesures ya sikisiki, kasi ezalaka lisusu yango moko te oyo epesaka ndelo nyonso, mbangu ya kosalela yango to mibeko oyo bakosalela mpo na kotala soki esalemi malamu.
Na mibeko, makoki etikalaka ya ekolo. Na misala ya solo, kosalela makoki yango ezalaka na kati ya ba engagements oyo kokoba kozwa misolo etalelaka.
Critique ya ba programmes d’ajustement etalaka mingi likambo oyo. Soki Leta azali lisusu te na bokonzi nyonso likoló ya cadre ya politique budgétaire, calendrier ya kosalela yango mpe ndenge ya contrôle, eteni moko ya souveraineté budgétaire esalemaka na kati ya relation na mokopesi ya misolo. FMI, na ngambo na yango, elobaka ete ba mécanismes yango ebatelaka bosaleli ya misolo na yango mpe esalisaka kozongisa équilibre ya misolo.
Nyongo oyo ebongoli ndenge ya lisolo
Likambo ya liboso eyebani sikoyo. FMI etángi nyongo mobimba ya secteur public ya Sénégal na 132% ya produit intérieur brut (PIB) na suka ya 2024. PIB emekaka motuya ya biloko mpe misala nyonso oyo esalemi na ekolo na eleko moko. Kotala nyongo lokola pourcentage ya PIB esalisaka kokokanisa kilo ya nyongo na bonene ya nkita, ata soki motuya yango moko ekoki te kolakisa soki Leta akokoka kofuta.
Eteni moko ya nyongo yango elobamaki malamu te na bambula oyo elekaki. Likambo yango esalaki ete FMI etelema na programme ya kala mpe ezali kosenga sikoyo ba garanties makasi mingi na qualité ya ba comptes publics ya Sénégal. Boyokani ya sika ekangami lisusu na "ba mesures correctives ya makasi" oyo etali makambo ya ba données oyo epesamaki malamu te.
Motungisi ezali kaka motuya ya nyongo te. Ndenge Leta etángaka yango, ezwaka yango, ebimisaka ba informations mpe etalelaka yango ezali mpe na ntina.
Programme oyo ekanami etyaka mingi likebi na transparence budgétaire, gestion ya nyongo, suivi ya ba arriérés mpe contrôle ya ba entreprises publiques. Arriéré ezali mosolo oyo Leta esengelaki kofuta kala kasi efutami naino te. Kosangisa ba arriérés ezali komema mokumba na mikolo ekoya, mbala mosusu kozanga komonana lokola prêt ya sika.
Dolare milliard 2,2: misolo, kasi chèque ya ofele te
Motuya oyo balobi ezali monene: pene na dolare milliard 2,2 na boumeli ya bambula misato.
Kasi esengeli te kokanisa ete programme ya FMI ezali mbala moko kopesa Gouvernement mosolo nyonso mpo esalela yango ndenge elingi. Mbala mingi, misolo ebimisamaka eteni na eteni, na calendrier moko mpe sima ya ba examens ya mbala na mbala.
Facilité élargie de crédit (FEC) nde ezali mécanisme oyo esalelami awa. Ezali mpo na bikolo ya bozwi moke oyo ezali na mikakatano ya ntango molai na balance des paiements. Balance des paiements etángaka ba opérations ya nkita ya ekolo na mokili ya libanda: exportations, importations, investissements, ba prêts, remboursements mpe ba mouvements financiers mosusu.
Sénégal azwi kaka financement te. Azwi mpe cadre moko oyo ekoki kosalisa ba bailleurs mosusu bápesa misolo. FMI elobi ete programme ekoki kofungola nzela na misolo mosusu ya Banque mondiale, Banque africaine de développement mpe baninga mosusu.
Boyokani na FMI epesaka mpe elembo epai ya bakopesaka misolo: ba comptes etalelami, programme ezali, mikano etyami mpe bosaleli na yango ekolandela.
Kasi confiance yango ezali mpe na motuya na politique mpe na budget: misolo ya Leta esengeli kokende na nzela oyo emonanaka ete ekoki kopesa nzela na kofuta nyongo.
« Mobilisation des ressources intérieures »: kobakisa ba recettes na kati ya ekolo
Maloba ya ba institutions financières esengaka mbala mosusu kolimbolama na ndenge ya polele.
Programme oyo ekanami ezali kosenga kokómisa makasi "mobilisation des ressources intérieures". Yango elingi koloba liboso makoki ya Leta ya kozwa ba recettes mingi na kati ya ekolo: impôts, taxes, ba droits, kobongisa recouvrement, kokitisa ba exonérations mosusu mpe kobundisa fraude.
Sénégal ezali kokana kozwa na 2027 stratégie ya recettes ya moyen terme. Mokano ezali kobakisa misolo oyo ekoki kosalelama mpo na ba dépenses ya priorité.
Mpo na bafutaka mpako mpe ba entreprises, eteni oyo ekoki kozala moko ya makambo ya mpasi mingi. Kobakisa ba recettes ekoki koloba kofungola assiette fiscale — kosala ete misala to ba revenus oyo ezalaki kofuta moke to kofuta te ekota na système — kasi ekoki mpe koloba kobongisa administration fiscale mpo ezwa oyo mibeko esengaka déjà.
Nzela mibale wana ezali na ba effets ndenge moko te. Komatisa taux epai ya bato oyo bafutaka déjà ekoki kobakisa kilo na bango. Kobongisa collecte epai ya misala oyo ezalaki kokima mpako ekoki, na ngambo mosusu, kokabola mokumba na bato mingi.
Programme ya FMI yango moko epesaka te eyano na motuna ya nani akofuta mingi. Yango etikali na ba choix oyo Gouvernement ekopesa mpe système politique ya Sénégal ekotalela.
« Rationaliser les dépenses » elingi koloba kaka kokata te
Maloba mosusu oyo ezongaka mingi ezali "rationalisation des dépenses".
Ekoki koloba kokitisa ba dépenses, kasi mpe kobongola ndenge ekabolami: kolongola dépense oyo emonani ete ezali na litomba te, kotargeta malamu subvention moko, kopusa investissement na sima, kokitisa ba coûts administratifs to komema misolo na ba priorités mosusu.
FMI elobi ete assainissement budgétaire oyo ekanami esengeli kokende elongo na bobateli ya ba ménages vulnérables, mingi mingi na nzela ya transferts monétaires ciblés. Yango elingi koloba kopesa mbongo mbala moko na ba familles oyo ekokisi ba critères moko mpo na kokitisa mwa kilo ya ajustement.
Kasi yango esengaka administration eyeba malamu nani asengeli kozwa lisungi. Esengeli ba fichiers ya solo, ba critères ya polele mpe ba mécanismes ya paiement oyo ekómi epai ya bato oyo bakoki na yango.
Bolamu ya eteni social ekotalela motuya oyo etyami na budget, kasi mpe qualité ya administration oyo ekosalela yango.
Kozongisa « soutenabilité » ya nyongo
Liloba oyo ezongaka mingi na mikanda ya FMI.
Nyongo ezalaka soutenable soki Leta akoki kokoba kofuta yango — ba intérêts mpe capital oyo ekómi na échéance — kozanga kosangisa ba arriérés ya sika, kozanga koluka misolo oyo ekoki kozala ya solo te mpe kozanga kotya nkita na ajustement oyo ekoki kowumela te.
Service de la dette ezali misolo oyo esengeli kofutama na eleko moko mpo na intérêts mpe remboursements ya capital.
Bokeseni yango ezali na ntina. Ekolo ekoki kozala na nyongo monene kasi ekoba kofuta soki ezali na ba recettes ekoki, ba échéances ya molai mpe ba taux oyo ekoki komema. Na ngambo mosusu, nyongo ya moke ekoki kobimisa crise soki ba remboursements minene ekutani na eleko mokuse to ba taux ekómi kilo mingi.
Sénégal esakoli ete elingi kosenga traitement ya nyongo na yango. Masolo etali mpe possibilité ya kosalela Cadre commun ya G20, mécanisme international oyo ezali mpo na kosangisa ba créanciers na traitement ya nyongo ya bikolo mosusu oyo ezali na mpasi. Makambo ya sikisiki ezali naino na masolo.
Likambo yango ekoki kozala na motuya ndenge moko na prêt ya FMI. Kopesa misolo ya sika kozanga kosala ete nyongo ya kala ekóma oyo ekoki komemama ekosilisa kaka eteni moko ya motungisi.
FMI nde etindaka politique économique?
Soki ekolo moko ya Afrika ezali kosolola na FMI, motuna oyo ezongaka mbala mingi.
Gouvernement nde esololaka programme mpe na mibeko etikalaka na makoki na yango. FMI yango moko elobaka ete décision ya kosala to kosala te restructuration ya nyongo ezali ya bakonzi ya Sénégal.
Kasi masolo ezali te kati na bipai mibale oyo ezali na makoki ndenge moko. Sénégal ezali na besoin ya misolo mpe esengeli kozongisa confiance ya ba créanciers. FMI ekoki koboya kotya misolo soki emoni ete nyongo ezali soutenable te to ba politiques oyo ekanami ekoki te kobongisa ba déséquilibres.
Souveraineté ya mibeko etikalaka; contrainte financière ekitisaka esika oyo ekoki kosalelama.
Kasi ezala mpe mabe koloba ete ba mesures nyonso ya mikolo ekoya "FMI nde etindi". Fiscalité, ndenge ya kokabola ba dépenses, réforme ya ba entreprises publiques, protection sociale mpe ordre ya ba priorités ezali na ba options mingi. Responsabilité politique ya Gouvernement etikalaka na kopona kati na ba options yango.
Pétrole elongolaka te bosenga ya kobongisa ba comptes
Nkita ya Sénégal ekolaki 6,7% na 2025, mbula ya liboso mobimba ya production ya pétrole. Soki tolongoli hydrocarbures, croissance ezalaki kaka 2,2%. Na trimestre ya liboso ya 2026, croissance hors hydrocarbures emataki lisusu na 4,7% na mbula.
Ba chiffres yango elakisi motuya oyo pétrole mpe gaz ebandi kozwa. Elakisi mpe mpo na nini yango moko ekoki te kosilisa motungisi ya budget.
Nkita ekoki komonisa croissance monene mpo na extraction ya hydrocarbures, kasi ba recettes fiscales emata mbala moko te na ndenge moko. Ba coûts ya production, ba contrats na ba opérateurs, ba investissements oyo esengeli kozongisama mpe calendrier ya ba recettes ekoki kozongisa sima to kokitisa eteni oyo ekómi na Leta.
Sénégal esengeli kokamba ba calendriers misato na mbala moko: ya kofuta nyongo, ya ba réformes budgétaires mpe ya bokóli ya ba recettes ya pétrole mpe gaz.
Ndenge ba calendriers yango ekokutana nde ekolakisa bonene ya marge de manœuvre ya Gouvernement.
Makambo oyo programme ekosalisa kotala
Masolo na FMI ekitisamaka mbala mingi na choix moko ya pete mingi: kondima FMI to kobatela souveraineté.
Likambo ya Sénégal esengaka kotala yango na bosikisiki mingi.
Ekolo esengeli kozonga na accès ya misolo, kobongisa nyongo oyo ekómi kilo, kobongisa ba mécanismes oyo epesaki nzela na kobomba eteni ya ba engagements publics, mpe na mbala moko kobatela ba dépenses oyo nkita mpe protection sociale esengaka.
Programme oyo ekanami ekopesa ba instruments, misolo mpe confiance epai ya baninga ya Sénégal. Ekopesa mpe ba contraintes ya mituya, ba examens ya mbala na mbala mpe calendrier ya ba réformes.
Jugement ekosalama na ba choix ya solo: ba dépenses nini ekobatelama, ba recettes nini ekolukama, nani akomema kilo ya ajustement mpe mibeko nini ekopekisa ete mikakatano ndenge moko ezonga?
Résultat ekomonana kaka na motuya ya nyongo te. Esengeli mpe kotala biteyelo, balopitalo, investissement public, kilo ya mpako, bomoi ya ba ménages, misala, ba entreprises mpe makoki ya administration ya kopesa compte.