Aprann san bliye?
« Aprann san bliye » pa vle di sèlman konsève yon idantite ki menase. Aprann mete nan lavi konsèp, metòd ak nouvo fason pou separe vre ak fo, itil ak initil, posib ak enposib. Konesans transfòme abitid jijman menm jan li ogmante sa nou konnen.
Samba Diallo fè eksperyans sa a jouk nan relasyon li ak pwòp tèt li. Nouvo lekòl la pa sèlman enstwi l. Li deplase relasyon li ak tèt li, ak mond li ak sa li te kwè li te kapab rete.
Dram li a pa soti nan de kilti ki ta devan l tankou de wout li ta oblije chwazi youn ladan yo. De mond sa yo sispann rete deyò li. Yo antre nan li.
Apre endepandans yo, eksperyans egzistansyèl Samba Diallo a sispann rete eksperyans yon sèl moun: nan diferan degre, li tounen yon kondisyon sosyal nan sosyete afriken yo.
Peyi afriken yo fòme plizyè jenerasyon jiris, doktè, enjenyè, ekonomis, filozòf, administratè, agwonòm, pwofesè ak espesyalis syans politik. Elit sa yo dirije administrasyon yo, inivèsite yo, yon pati nan ekonomi nasyonal yo ak Leta yo menm.
Aksè ak konesans pa prensipal pwoblèm nan ankò; kestyon an se sa konesans sa a vin ye lè li antre nan yon sosyete.
Lè nou gade l konsa, anbigwite Samba Diallo anonse yon bagay ki pi laj pase pwòp dechireman li.
« Nwa-Toubab » la
Les Gardiens du Temple pote pwoblèm avanti anbig la nan lòd politik la. Kolonizatè a ale. Enstitisyon yo rete, ansanm ak elit ki fòme nan nouvo lekòl la, popilasyon ki mare ak lòt fòm lejitimite, ak yon Leta ki dwe fè eritaj diferan viv ansanm menm lè akò ant yo pa evidan.
Frakti ki te travèse Samba Diallo a travèse Leta kounye a. Yon administrasyon, yon konstitisyon, tribinal ak fwontyè pa sifi pou fè yon sosyete santi Leta a vrèman pou li. Fòk enstitisyon yo rekonèt tou pa moun yo pretann aji nan non yo.
Jérémie Laskol, premye prezidan jèn Repiblik la, « Nwa-Toubab » oksidantalize sa a, dirije yon sosyete li pa konprann tout mekanis li ankò. Difikilte li pa sèlman pèsonèl. Li soti nan distans ant kategori li sèvi pou panse sosyete a ak kategori sosyete a sèvi pou panse tèt li.
Men yon lòt chemen posib: chemen Salif Bâ. Li menm tou li pase nan lekòl modèn. Enjenyè agronòm ki vin gouvènè, li travay ak peyizan yo ak konesans ki deja prezan nan anviwònman yo.
Cheikh Hamidou Kane te etabli lyen ant de pèsonaj yo li menm. An desanm 2013, nan yon entèvyou ak Ousseynou Nar Gueye pou magazin briksèl Notre Afrik, kèk jou apre lanmò Nelson Mandela, li eksplike disparisyon Samba Diallo pa t vle di li te kwè sentèz la enposib. Samba, dapre li, pa t pèdi ni lafwa mizilman li ni lafwa li nan kilti nwa; lanmò te koupe chemen li.
Se sitou pou rezon sa a li te jije nesesè pou ekri Les Gardiens du Temple. Salif Bâ, yon Peul mizilman tankou Samba Diallo, anrasinen nan valè kiltirèl li epi, tankou li, ki fè etid siperyè, te pran lòt chemen posib la: « Li retounen, li angaje l, li travay, li viv. » Nations SN
Lè yo mande l ak kilès nan de woman li yo li ta asosye Mandela, Kane chwazi Les Gardiens du Temple. Mandela te etidye, mennen batay politik la, egzèse pouvwa epi kite prezidans lan apre yon manda. Dapre Kane, li te vin « yon konsyans nasyonal ». Konklizyon li te kout: « Li se vrèman gadyen tanp lan. » Nations SN
Ekspresyon an gen yon son espesyal jodi a. Gadyen tanp lan se pa moun ki entèdi tout ouvèti sou lòt kote, men moun ki travèse rankont lan san li pa lage nan men lòt la desizyon sou sa li dwe vin ye.
Dènye boulvèsman nan Sahel la bay yon egzanp jodi a. Yon peyi ka dirije pa pwòp sitwayen li epi toujou gen yon gwo distans ant enstitisyon li yo ak yon pati nan sosyete a.
Kane te mete distans sa a nan pèsonaj li yo. Istwa pòskolonyal la enstale l nan Leta.
Soti nan konesans rive nan pouvwa
Mond kote Cheikh Hamidou Kane disparèt la pa menm ak mond kote L’Aventure ambiguë te pran nesans la.
Apre Lagè Fwad la, te gen espwa yon lòd ki t ap vin pi pasifik grasa echanj, entèdepandans ekonomik ak elajisman nòm komen. Teknoloji, enèji, chèn apwovizyònman, wout maritim, mineral estratejik, enfrastrikti ak alyans militè tounen zouti pouvwa ki klè ankò.
Lafrik twouve l ankò nan sant rivalite sa yo. Kobalt, kwiv, ityòm, manganèz, grafit ak lòt resous ki nesesè pou tranzisyon enèjetik ak dijital atire Lachin, Larisi, Etazini, Ewòp, peyi Gòlf yo ak lòt aktè. Pò, koridò komèsyal, fasad maritim ak mache ajoute sou jewografi resous sa a.
L’Aventure ambiguë esplike Grande Royale te aksepte nouvo lekòl la paske li te panse Diallobé yo pa t ap kapab chape anba mond ki t ap vin jwenn yo a. Li te vle pitit yo aprann sa ki te pèmèt gayan an bat yo.
Sou yon pwen, sitiyasyon istorik la chanje sans. Nan tan Samba Diallo, fòk yo te al chèche lakay lòt la zouti pouvwa li. Jodi a, Lafrik posede yon pati nan resous gwo pouvwa yo bezwen pou endistri, teknoloji ak tranzisyon enèjetik yo.
Posede resous sa yo pa garanti anyen. Yon resous pa tounen pouvwa sèlman paske li nan tè a. Tout bagay depann de kapasite pou entèvni nan kondisyon ekstraksyon, transfòmasyon, sikilasyon ak vant li.
Yon nouvo enkyetid pou Lafrik nan yon mond ki chanje nèt
An 1993, epi nan The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order an 1996, Samuel Huntington te pwopoze yon lekti mond apre Lagè Fwad la kote apatenans kiltirèl ak sivilizasyonèl ta pran plis enpòtans nan konfli entènasyonal yo.
Tèz la leve anpil objeksyon. Sivilizasyon yo mwens omojèn pase reprezantasyon sa a fè kwè, epi kèk nan lagè ki pi vyolan yo travèse popilasyon tipoloji sa a mete nan menm gwoup. Enterè Leta yo raman swiv fwontyè kiltirèl ki tèlman klè.
Kane te mete rankont ant mond yo yon lòt kote. Lakay li, fwontyè a travèse moun nan an premye. Samba Diallo rete nan mitan an. Demba ka rete nan sètitid yon mond li pa kite. Samba Diallo pa kapab. Li pa devan de kilti ki etranje pou li. Toude vin fè pati eksperyans li.
Huntington te bezwen sivilizasyon ki ase estab pou panse konfwontasyon yo. Kane montre yon moun kote fwontyè a deja pèdi nettete li.
Diferans sa a ka esplike poukisa L’Aventure ambiguë reziste tan pi byen. Moun yo sikile kounye a ant sosyete k ap chanje pandan y ap travèse yo. Nou pa nesesèman kite yon mond ki estab pou antre nan yon lòt ki pi estab.
Anbigwite Samba Diallo a pa sèlman fè pati eksperyans afriken premye deseni dekolonizasyon yo ankò. Li fè pati yon mond kote plizyè eritaj ka fòme yon moun san okenn nan yo, pou kont li, pa kapab tounen yon kay definitif.
Cheikh Hamidou Kane kite konsa yon kestyon ki pi laj pase kestyon nouvo lekòl la: kijan nou ka resevwa sa ki transfòme nou san nou pa lage nan men lòt moun pouvwa pou deside sa nou dwe vin ye?
