Cheikh Anta Diop: Ezipito lokola katikati ya mokili ya culture ya Afrika ya bato moindo
Na mokuse
Cheikh Anta Diop atye Ezipito ya kala na katikati ya bolandi ya culture ya Afrika mpe akómisi kozwa lisusu lisapo mosala ya makanisi, culture mpe politiki.
Mikanda mpe critique · Édition mobimba ya botángi
Ezipito mpe miboko ya identité ya Afrika
Na misala na ye minene, Cheikh Anta Diop aluki miboko ya identité ya Afrika na nzela ya analyse ya mozindo ya Ezipito ya kala, oyo amoni lokola esika ya katikati ya civilisation ya Afrika. Mosala na ye emonisi boyokani ya ntina kati na Ezipito mpe ba cultures ya Afrika oyo eyaki na nsima; na ndenge yango, afungoli nzela ya kososola lisusu bomoko ya culture ya Afrika ya bato moindo.
‘Katikati ya mokili’ ya Afrika
Thèse ya moboko ya Cheikh Anta Diop etongami na ndenge amoni ‘katikati ya mokili’ ya Afrika, oyo Ezipito ya kala ezali elembo na yango. ‘Katikati ya mokili’ yango eleki mosika bandelo ya géographie mpo na komonisa esika ya liboso mpenza, liziba oyo ezangi nsuka ya tradition mpe bomoi ya elimo. Bongo Ezipito emonani lokola ndako ya elimo mpe ya culture ya Afrika, epai bolandi ya culture oyo ezali na ntina mpo na continent mobimba euti.
Tradition lokola ebale ya elimo
Tokoki kososola tradition kaka na boyokani na likanisi ya ‘katikati ya mokili’: lokola ebale ya elimo oyo ezali kopanzana uta na liziba ya liboso epai, na makanisi, makambo nyonso ebandaki. Tokoki bongo kososola tradition mpe ndenge na ndenge na yango kaka soki tondimi uta ebandeli ete euti na esika moko—esika moko ya ndenge mosusu mpe ya motuya, oyo boyebi etye lokola point zéro epai identité euti, mpe na nsima ezali kokoba na ebale ya ntango oyo ekatanaka te, ‘eloko moko’ oyo eumelaka uta ekeke moko kino ekeke mosusu. Ndenge bato ya Occident batalelaka Grèce, bato moindo mpe batalelaka Ezipito mpo na bantina moko.
Uta géographie kino géographie métaphysique
Ata soki esika oyo tradition ebotamaki ezali esika oyo tokoki komona na karte mpe ezali na bandelo ya polele, ezali libosoliboso kolakisa lolenge moko ya géographie: méta-géographie, to na bosikisiki, géographie métaphysique. Géographie métaphysique ya ndenge wana ekoki kokangama na kati ya bandelo ya nzoto ya mboka moko te.
Katikati ya elimo oyo etambolaka elongo na bato
Katikati ya mokili ezali bongo libosoliboso katikati ya elimo, esika tradition ya liboso efandi; elongwá na nse ya bokonzi ya bandelo mpe ezali kotambola ndenge bato bazali kotambola. Likanisi ya Ezipito lokola katikati ya mokili eyokani na bomoi ya kotambolatambola ya bato ya Afrika. Ezali esika ya géographie oyo ekangami te.
Ba traditions ya Afrika oyo ekeseni mpe ezali na bomoi
Cheikh Anta Diop abundeli na molende ete ba traditions oyo ekeseni mpe ezali na bomoi ezali na Afrika; bongo atɛmɛli vision eurocentrique oyo eboyi bokeseni mpe bozindo ya ba cultures ya Afrika. Mpo na ye, tradition ya bato moindo ezali ebale ya elimo oyo ezali na bomoi, libula ya bankɔkɔ oyo ezali koleka na bikeke mpe kobongisa identité collective ya bato ya Afrika.
Kotuna masolo ya kala oyo Europe etye na katikati
Kondima Ezipito lokola katikati ya mokili mpe esika civilisation ya Afrika ebotamaki ezali kotuna ba récits historiques eurocentriques oyo banda kala etyaki motuya ya Afrika pembeni na bokoli ya bomoto. Na kozongisa esika ya ntina ya Ezipito na lisapo ya Afrika, Cheikh Anta Diop azongiseli bato ya Afrika lolendo mpe lokumu, mpe apesi cadre intellectuel ya sika mpo básosola esika na bango na mokili.
Libyangi ya kosala na politiki mpe culture
Ndenge tokoki komona yango, vision ya Cheikh Anta Diop eleki bandelo ya kelasi mpo na kokóma libyangi ya kosala na politiki mpe culture. Moyebi ya Sénégal azali kosɛnga bato ya Afrika bázwa lisusu lisapo mpe libula na bango ya culture, mpe básɛnga esika na bango ya sembo na kati ya communauté mondiale. Mpo na Cheikh Anta Diop, kokoba na elimo ya tradition ya bato moindo elingi koloba kaka kobatela patrimoine culturel ya Afrika te, kasi mpe kopesa lisusu bomoi na conscience collective ya bato ya Afrika; yango ekoki kaka komema bango na lobi ya lokumu, bozwi mpe kozonga na boyokani na identité na bango moko.
Libula ya makanisi mpe ya elimo
Na bosukisi, libula ya makanisi mpe ya elimo ya Cheikh Anta Diop ezali na makoki na ye ya komonisa bozindo oyo ebombami na lisapo ya Afrika, ya kopesa bato lolendo mpe limemya mpo na misala ya kala ya Afrika, mpe ya kofula vision ya lobi oyo ekumisa bozwi mpe bokeseni ya culture ya Afrika. Mosala na ye ezali kaka koleisa ba débats académiques mpe ba mouvements ya bonsomi ya culture na Afrika mpe na mokili mobimba. Pembeni ya Marcus Garvey, Frantz Fanon, Aimé Césaire mpe basusu, atikali boussole ya bizaleli mpe ya makanisi oyo epesaka bato moindo nzela ya koleka na mikakatano ya lelo mpe kozwa mabaku ya kotonga lisusu ba identités na bango.
Masolo na ntina ya lisolo oyo
Esika oyo ezali mpo na masolo ya siansi. Bokoki kotyana ntembe mpe kopesa makanisi na bososoli. Mafinga, kobundisa moto, kosambwisa, koyina bato to kobangisa endimami te.
Likanisi ezali naino te.