Nzambe azali moklisto te

Kondima mpe esika moto abotami

Na plaidoyer na ye God Is Not a Christian, Desmond Tutu akundoli likambo moko ya polele oyo bato babosanaka mingi: mbala mingi, kondima ya moto etalelaka esika abotami. Soki tobotamaki na Lahore, mbala mingi tolingaki kozala ba musulmans; na Calcutta, ba hindous; na Tokyo, ba shintoïstes; mpe na Rome, ba catholiques.

Absolu ekoki kozala ya lingomba moko te

Yango wana, tradition moko te ekoki koloba ete yango moko nde ezali na bosolo mobimba mpo na makambo ya Nzambe. Tutu alobi ete absolu ekoki kokangama na lingomba moko te, mpo Nzambe aleki bankombo nyonso ya mangomba: ‘Nzambe ya baklisto azali te. Nzambe ya Bayuda azali te. Nzambe ya ba musulmans azali te. Nzambe azali kaka moko.’

Tutu mpe Spinoza

Likanisi oyo eyambaka bato nyonso euti na botángi ya mystique ya Makomi mpe na expérience politique ya dialogue kati na mangomba. Na makambo mingi, ekundoli théologie ya Spinoza, oyo azalaki komona Nzambe lokola azali na kati ya nature, na kati ya ekelamu nyonso mpe koleka lingomba nyonso. Na Traité théologico-politique, Spinoza alobi ete ‘Nzambe azali cause immanente, kasi transitive te, ya biloko nyonso’; aboyi likanisi ya Nzambe oyo akɔtaka na makambo mpe alendisi universalité ya ordre naturel.

Kasi epai Spinoza asangisi mangomba na kati ya éthique ya raison, Tutu aluki kozongisa boyokani na yango na théologie ya boyambi ya Nzambe mpe bondeko ya bato.

Lingomba mpe ordre politique

Angle mort mosusu ya théologie ya Desmond Tutu ezali kokanisa ete lingomba ekabwani na ordre politique. Likanisi ete lingomba ebimaka yango moko ekundoli religion naturelle ya Rousseau. Mpo na Rousseau, religion naturelle eyokani na état de nature, epai moto ayokaka Nzambe mbala moko na kati ya ordre ya mokili. Kasi alimboli ete ntango société civile mpe progrès technique ebandi, état de nature ebongwanaka État politique; bongo religion naturelle ekómaka religion d’État.

Desmond Tutu amonani kolanda schéma yango kozanga kolimbola yango, lokola nde azali kokima motuna ya ntina: na ntango nini mpenza tokendaka uta lolenge moko ya lingomba kino lolenge mosusu? Na ntembe te, na ntango ya kobukana kati na naturel mpe politique.

Kobukana ya Afrika

Esika ya ntembe kati na spiritualité naturelle mpe kondima oyo bapusi na makasi emonani polele mingi mpo na bato ya Afrika. Kokóma na bango baklisto eutaki na développement ya kati ya mangomba ya bonkɔkɔ te; eutaki na kobukana ya mobulu oyo conquête ememaki.

Mangomba ya Afrika oyo bazangi kolobela

Théologie ya boboto ya Desmond Tutu elobeli ata moke te mangomba ya bonkɔkɔ ya Afrika. Concept na ye ya ‘déterminisme religieux’ etaleli kaka mangomba minene oyo epanzani na mokili: boklisto, Islam, hindouisme, judaïsme mpe bouddhisme. Aleki kimya liboso ya ba cosmologies ya Afrika, losambo ya bankɔkɔ mpe ba théologies ya monɔkɔ oyo etongami na bokundoli, rythme, liloba, boyokani na bakufi mpe mabele.

Na ndenge yango, lingomba elingaki kolanda bonene: elingaki kotalela bonene ya ba-États to ba-empires, elingi koloba motángo ya bato na yango. Tokoki bongo kokanisa ete ba communautés mike oyo epanzani awa na kuna, lokola ba Pygmées, balingaki kozanga nzela ya kokóma na absolu na miso na ye. Yango ezali angle mort ya solo na théologie na ye, oyo ekoki ntango mosusu kokundola ba thèses ya bato ya racisme oyo ye moko abundisi.

Mangomba ya balongi mpe ya balongami

Na koloba ete géographie nde ekataka kondima ya moto nyonso, Desmond Tutu andimi ete lingomba nyonso ebotamaka na nature, kasi aleki pembeni ya likambo oyo Rousseau andimaki: ‘nature’ yango esi ekangami ntango nyonso na architecture politique. Ndenge mangomba minene ya mokili ezali mangomba ya balongi, mangomba ya balongami ezali mangomba oyo babundisaki, bapekisaki mpe balimwisaki. Mangomba révélées na Afrika—mingimingi na Afrique du Sud ya Desmond Tutu—euti na mobulu ya politiki ya kokamwa, oyo lingomba esalelaki lokola nzela ya bilembo.

Conquête, ba missions mpe mobulu ya bilembo

Ezala boklisto to Islam ekɔtaki na Afrika yango moko te. Ekolaki kuna na nature te. Bapusaki yango na conquête coloniale, biteyelo ya ba missionnaires, nguya ya basoda, kotyola culture mpe mayele ya administration indirecte. Tokoki kolobela mosala ebongisami ya ba missions anglicanes na Cap, ba congrégations ya ba missionnaires palotins na Cameroun, ba Pères blancs mpe ba Jésuites na Congo, to Islamisation oyo ekolaki mokemoke na Sahel na nzela ya ba réseaux ya bato ya mombongo mpe ba confréries. Afrika ezwaki mangomba na yango ya bokonzi mpo na accident ya lisapo, kotindama na politiki mpe mobulu ya bilembo.

Paradoxe ya Tutu na bomoi na ye moko

Paradoxe ya vision ya Nzambe oyo eyambaka bato nyonso epai ya Desmond Tutu ebombi mpe likambo moko ya bomoi na ye: Tutu alobi ata mbala moko te ndenge ye, moto ya Afrika, akómaki moklisto. Akómisi boklisto likambo oyo ebotamá elongo na lisapo ya bomoi na ye, kozanga kozonga na bosolo ete kondima na ye moko ezali mbuma ya conquête missionnaire.

Lingomba oyo basosoli lokola ‘déterminisme géographique’ mpe lingomba oyo basosoli lokola mbano ya colonisation ezali kotuna mituna ya théologie oyo ekeseni. Matata kati na yango ekoki kosila te kaka na kobenga mangomba ya mokili nyonso eyambana. Esengeli liboso kozongisa moto oyo balongaki na lingomba na ye ya mboka. Na bongo, motuna ya politiki esengeli koya liboso ya mosala nyonso. Tutu akoki te kobongola ‘accident’ ekóma essence kozanga kolɛmbisa boluki na ye ya inclusivité.

Bolɛmbu ya lisapo na théologie ya bonsomi

Na nsuka, kosala lingomba oyo bapusaki na makasi—awa boklisto—ezala esaleli ya bonsomi etikali na bolɛmbu na théologie. Lokola Desmond Tutu aboyi kotuna ebandeli ya lisapo ya kondima na ye, azali kotonga déterminisme ya nsima: akómisi processus ya domination eloko ya nature.

Théologie ya solo ya tolérance esengeli kobanda na boyamboli ya lolenge oyo: ‘Nandimi, kasi nabotamaki mondimi ya kondima oyo te. Nazwaki yango na lisapo oyo bapusaki likoló na ngai mpe oyo ebongolaki mpenza zinga-zinga na ngai.’ Critique oyo ezali koboya thèse ya Desmond Tutu te; ezali nde kobenga motángi akoba makanisi na ye na kolongolaka ba angles morts na yango. Politiki ezali na kati ya lingomba nyonso.

Absolu eleki mangomba nyonso

Tondimi kaka thèse oyo elobi ete absolu eleki mangomba nyonso. Desmond Tutu azali na ntina ntango alobi ete Nzambe azalaki wana liboso ya baklisto—na mikanda ya basakoli ya Bayuda mpe na nzete ya mɔtɔ ya Moïse. Kasi esengeli kobakisa: na ba cosmologies ya Afrika, na milulu ya boleki mpe losambo ya bankɔkɔ; na ba sanctuaires vodouns ya Dahomey; na bazamba ya bule ya bato Akan; na masolo ya ebandeli ya ba Dogons; na mabondeli ya ba Mijikenda ya libongo ya Kenya; mpe na milimo ya mai ya bokonzi ya kala ya Kongo.

Mpo na théologie décolonisée

Théologie décolonisée esengeli kaka te kofungola monene cercle ya boyambi ya Nzambe. Esengeli mpe kozongisa bokundoli ya bato: bokundoli oyo epesaka nzela ya kobenga banzambe mpe milimo oyo balimwisaki, kozongisa bomoi na milulu oyo bakatelaki etumbu mpe kozongisa ndimbola na bankombo oyo babosanaki, mpo bato bákoka lisusu kopesa bankombo na bikelamu mpe biloko ya zinga-zinga na bango.

Soki bokundoli yango ezongi na kati ya réflexion théologique, ekopesa nzela ya kotonga lisusu spiritualité ya Afrika oyo efungwami kasi epikami, eyambaka basusu kasi ezali souveraine. Ekopesa nsukansuka bato ya Afrika likoki ya kondima dimension ya sika ya Nzambe oyo mangomba mosusu—mingimingi mangomba ya mokili lokola boklisto mpe Islam—ekoki kozala na yango, kozanga kobosana oyo bazalaki. Kaka na condition yango nde libenga ya Desmond Tutu mpo mangomba eyambana ekoki kozala na ndimbola ya solo mpo na Afrika ya bato moindo.

Maloba ya nsuka: kotuna lisusu Nzambe azali nani

Texte oyo ekomamaki ntango ba cardinaux catholiques na Rome bazalaki komibongisa mpo na kopona Pontife ya sika kati na bato oyo ba Africains mosusu bazalaki. Libaku kitoko mpenza mpo na komituna lisusu: ‘Nzambe azali nini—to nani?’, mingimingi mpo na biso bato ya Afrika.

Lisolo na ngai emonisi ete eyano na motuna oyo esi ezalaki na ndakisa. Ezongeli eyano oyo Desmond Tutu abandaki, kasi elongoli kaka oyo nakanisi ete ezali ba angles morts na yango. Na mokuse, lisolo oyo ezali mbala moko hommage epai ya moto monene oyo azalaki mpe libenga ya kokoba réflexion oyo afungolaki.