Koyeisa etando monene na kokɔtisa bokeseni: ndenge namonaka lisapo ya Afrika

Lisapo, bokoli mpe mokano

Mbala mingi lisapo emipesi mission ya komona bosolo ya misala ya bato mpe nzela na yango na ntango. Ekanisaka ete misala yango, oyo ezali na mikanda, ebakisamaka kaka mpe ekendaka liboso. Yango wana, lisapo yango moko esangisami na mouvement oyo ezali komata, oyo babengi ‘progrès’.

‘Kokende liboso’ ekómi kolimbola kotambola na nzela moko kaka, mpe ‘crise’ emonanaka lokola kotelema mpo na mwa ntango oyo ebombi makambo ya kosalisa accélération. Lisapo, progrès, ndimbola mpe mokano esangisami mpo na kolimbola devenir. Philosophie ya lisapo ya Hegel elobelaki conception yango polele; Marcien Towa asalelaki yango na Essai sur la problématique de la philosophie dans l’Afrique actuelle.

Kolongola bato na lisapo ya ligne moko

Soki progrès ekómi ndenge moko na lisapo, ba périodes oyo emonisi progrès te batyaka yango na préhistoire mpe na prétendu fixisme ya bato ya kala. Balobaka ete bato yango babimaka kuna kaka ntango événement moko ebuki cercle ya ntango ya bonkɔkɔ mpe ekaboli ‘moto ya kala’ na ‘moto ya sika’ oyo alandi événement.

Lobi eleká, lelo mpe lobi ekoya

Nietzsche emonisi ete kokabola moto ya lobi eleká na moto ya lelo ekoki kosilisa motuna ya lisapo te. Moto ya lobi ekoya azali mpe. Motuna ezali bongo soki continuité to rupture ekangisaka bato ya kala, ya lelo mpe ya lobi.

Toyebi mpenza nini mpo na moto ya kala soki lisapo ekoki kokitisama na lisapo ya héros te? Historien asalaka nini na bato mosusu nyonso mpe na makambo oyo ezali ba événements te? Lisapo ya politiki esangisaka lisapo mobimba ya moto ya esika moko? Ba canons universels epesaka biso boyebi ya suka mpo na moto ya lelo? Toyebi nini mpo na moto ya lobi, awa mpe bisika mosusu? Lisapo ekoki kopesa bato nyonso mateya mingi koleka oyo epesaka lelo? Moboko na yango ezali eloko mosusu koleka récit?

Bandelo ya kosakola lobi

Na esika ya komema biso na siansi ya bato nyonso, lisapo ezali kokoba komonisa ete moto abongwanaka mpe tokoki kokata likambo na ye na ndenge ya kokangama te. Lisapo epesaka ndimbola mobimba te ya boyokani kati na nkita mpe bomoi ya bato; ekoki mpe koloba te ete soki événement A esalemi, événement B ekosalema forcément.

Lisapo ekendaka liboso na kofungolama

Bokoli moko kaka oyo tokoki kokanisa mpo na lisapo ezali kofungola lolenge ya kotala mpe kososola malamu originalité ya ba événements. Bokoli yango ya kimya emonanaka na kobakisa bomengo ya expérience ya esika moko.

Progrès mosusu nyonso oyo ekangami na ba conventions ya genre, ba tendances ya lelo to mabaku ya méthode ezali kaka évolution ya likoló. Lisapo ekendaka liboso na ligne moko te: ekendaka liboso na kofungolama.