Ontologie africaine ya relation mpe monadologie ya Leibniz: uta correspondance métaphysique kino co-constitution ya bikelamu
Na mokuse
Leibniz apesi métaphysique ya correspondance universelle; ontologie relationnelle eleki mosika na kokómisa relation esika oyo bikelamu esalemaka.
Filosofi ya Afrika mpe métaphysique · Édition mobimba ya botángi
Leibniz mpe mokili ya ba correspondances
Monadologie ya Leibniz emonani pene na ontologie relationnelle mpo eboyi mokili oyo etongami na biteni oyo ezangi boyokani. Monade nyonso emonisaka univers mobimba uta na esika na yango; réalité ezali ordre ya ba perspectives, ba échos mpe interdépendance.
Monade ezali substance simple oyo ekoki kokabwana te, centre ya perception mpe appétition. Singularité na yango ekaboli yango na nyonso te: eteni nyonso ya réalité ememaka elembo ya totalité.
Monade oyo ezangi maninisa
Bopusi esuki ntango Leibniz alobi ete ba monades ezali na maninisa te. Eloko moko ekɔtaka to ebimaka na kati na yango te, mpe ba états internes na yango euti na interaction ya solo ná bikelamu mosusu te.
Ba monades ekokanaka mpo Nzambe atyaki harmonie kati na développement na yango oyo ekabwani. Eyokanaka kozanga kosimbana mpe emonisaka moko mosusu kozanga ete moko esala mosusu.
Uta correspondance kino co-constitution
Ontologie relationnelle ebandaka na ba substances oyo esili kosalema mpe ekɔti na relation na nsima te. Moto akómaka moto na nzela ya nkombo, filiation, lokota, mémoire, territoire, institutions, masolo ya libula, bampota ya histoire mpe reconnaissance.
Moto ezali kaka point de vue likoló ya univers te; ezali nsinga ya bomoi ya ba relations. Kozala ezali kozala ná, na nzela ya, uta mpe epai ya basusu; tissu relationnel ebebisaka singularité te, kasi esalaka yango.
Harmonie mpe ba relations oyo ezoki
Harmonie préétablie ya Leibniz etyaka désordre oyo emonanaka na kati ya mokili oyo eleki malamu. Ontologie relationnelle ekoki kondima te ete harmonie esili ko garantie, mingimingi liboso ya violence coloniale, conversion forcée, domination économique mpe kolimwisa bankombo ná minɔkɔ.
Koloba ete nyonso ekangami ekoki te. Esengeli kotuna ekangami ndenge nini, na histoire mpe autorité nini, mpo na litomba ya nani mpe na possibilité nini ya réparation. Relation ekoki koleisa to kokanga, koyeba moto to kotya ye na catégorie, kotinda libula to kolimwisa.
Ba conséquences éthiques mpe politiques
Ba institutions, frontières, biteyelo mpe minɔkɔ ebongisaka kaka boyokani ya bato oyo basili kozala te; esalaka subjectivité, ekabolaka lotomo mpe vulnérabilité, ebongisaka mémoire mpe visibilité. Colonisation ebongolaka champ relationnel mobimba.
Ontologie relationnelle ekómisaka bongo harmonie mosala oyo esengeli kosalema, kasi likabo oyo esili kopesama te. Mokumba na yango ya politiki ezali kokabola ba relations oyo ekolisaka bato mpe ba peuples na oyo ekitisaka bango, mpe kotonga lisusu boyokani oyo ebebaki kozanga kolimwisa singularité.
Masolo na ntina ya lisolo oyo
Esika oyo ezali mpo na masolo ya siansi. Bokoki kotyana ntembe mpe kopesa makanisi na bososoli. Mafinga, kobundisa moto, kosambwisa, koyina bato to kobangisa endimami te.
Likanisi ezali naino te.