Bonsomi ekoki te kozala ya bato oyo bazangi culture?
Na mokuse
Moto asengeli koyekola bonsomi na culture ya biteyelo, to bato oyo banyatami bakoki koyeba mpe koluka yango na expérience ya histoire?
Filosofi, bonsomi mpe décolonisation · Édition mobimba ya botángi
Bonsomi, likanisi mpe culture ya filosofi
Ntango azali kolimbola Hegel, Marcien Towa akangisi bonsomi na likanisi mpe, na niveau na yango ya likoló, na filosofi. Bato nyonso bazali na raison mpe bonsomi na kati, kasi bakokóma mpenza bonsomi kaka soki bayebi bango moko nini bazali.
Thèse yango ekoki kokómisa bonsomi privilège ya mwa bato oyo batángá. Ezwi mpe héritage ya histoire ya filosofi oyo eboyaki mbala mingi bomoto mobimba ya bato moindo mpe epesaki ba peuples oyo babengaki ‘historiques’ lotomo ya nature ya kokɔta na mabele ya basusu.
Lotomo ya kotya définition ya nkolo na ntembe
Lokola ba doctrines yango ekomamaki, eteyamaki mpe ebatelamaki, yango elingi koloba te ete batángi moindo basengeli kondima yango lokola nzela kaka moko ya boyebi. Bazali na lotomo ya kotuna définition oyo ekangisi bonsomi na mibeko ya bato oyo baboyaki bango bonsomi.
Soki koyeba kotánga ezalaki condition ya bonsomi, ba révolutionnaires ya Haïti, ba nationalistes ya Algérie, Mau Mau, Frelimo, ANC mpe ba mouvements mosusu ya libération balingaki kozala na ndimbola te na filosofi.
Bato oyo babundaki bayebaki déjà bonsomi
Ba mouvements oyo ezwaki bonsomi mpo na bato banyatami esungamaki mbala mingi na basi mpe mibali oyo bazalaki na culture académique te. Basali-bilanga ya Cameroun na bambula ya 1950 balukaki indépendance—kundè—kino na sacrifice, wana bato mingi oyo batángá batɛmɛlaki yango to batikalaki na bokebi.
Etumba na bango elobi te ete kokanisa ezali na ntina te. Emonisi ete bato bakoki koyeba bonsomi na kokabola yango na domination, kozanga liboso kokɔta na faculté ya filosofi.
Fanon mpe bwanya ya expérience
Na Les Damnés de la terre, Fanon aboyi likanisi ete bato oyo batángá te bakoki kososola makambo ya mpasi te. Na etumba ya Algérie, basali-bilanga basosolaki manque, spéculation, intérêt ya kolekisa ndelo mpe accumulation ya capital na expérience na bango na ba épiciers ya mboka mpe marché noir.
Eyano ya lokuta ekoki komonisa kozanga boyebi te, kasi motuna oyo batuni na lokota oyo bato basosoli te. Ntango balimboli boyokani ya politiki mpe nkita na expérience ya bomoi, bato bamonaka ba liens ya cause na bosikisiki.
Culture epesaka bonsomi te
Koyeba kotánga mpe filosofi ekoki kokómisa bososoli ya bonsomi mozindo, kasi esalaka expérience na yango ya liboso te. Bato bayebi bonsomi mpo bayoki bokangami mpe bayebi nini esengeli kolonga.
Kokómisa culture académique porte ya bonsomi ezongisaka thèse coloniale ete bato oyo bazangi culture babongi naino te mpo na indépendance. Histoire emonisi contraire: bwanya ya pratique, mémoire collective mpe etumba ezali mpe ndenge ya boyebi.
Masolo na ntina ya lisolo oyo
Esika oyo ezali mpo na masolo ya siansi. Bokoki kotyana ntembe mpe kopesa makanisi na bososoli. Mafinga, kobundisa moto, kosambwisa, koyina bato to kobangisa endimami te.
Likanisi ezali naino te.