Damas, gwo bliye literati antillèz la, nan premye plan
Bèl chwa. Mete Léon-Gontran Damas an valè konekte festival la ak istwa emansipasyon pèp nwa yo. Ansanm ak Aimé Césaire ak Léopold Sédar Senghor, Damas fè pati jenerasyon fondatè Negritid la. Pwezi li pote yon eksperyans giyanè sou asimilasyon, edikasyon kolonyal, lang ak disiplin yo enpoze sou kò.
Negritid te chèche bay yon non ak yon eksperyans istorik ak kiltirèl nwa lòd kolonyal la t ap devalorize. Li pa t janm yon doktrin ki parfe omojèn. Césaire, Senghor ak Damas pa t ekri depi menm teritwa ni ak menm vwa.
Jenerasyon ki vini apre yo deplase plizyè nan kategori li yo. Nan Antiy yo, Édouard Glissant devlope nosyon antiyanite, kreyolizasyon ak Relasyon. Idantite a pa redui ankò ak yon sèl orijin; li fòme tou nan kontak, deplasman, lang ak istwa ki rankontre.
Libète pale kreyòl
Ane sa a, Mois Kréyol mete maronaj an avan nan kreyasyon. Non an gen sans paske li sèvi ak mo « Kréyol », ki bay evènman an tout fòs li. Kreye pa repwodui chape esklav mawon an. Men yon zèv ka travay lang yo domine yo, deplase yerachi kiltirèl yo, repran memwa yo neglije oswa louvri yon espas pou fòm yo te kenbe lontan sou kote enstitisyon yo.
Lang kreyòl yo gen yon plas espesyal isit la. Yo fèt nan sosyete kolonizasyon, esklavaj, migrasyon ak kontak lengwistik make. Prezans yo sou sèn, nan yon liv, nan yon enstitisyon oswa nan ansèyman pa yon senp chwa dekoratif.
Chwa menm non « Mois Kréyol » la patisipe nan afimasyon sa a. Festival la pa mete kreyòl sou kote kòm yon objè yo etidye an franse: li mete l nan idantite piblik li. Dizyèm edisyon an mete 28 oktòb, Jounen entènasyonal lang ak kilti kreyòl yo, an avan tou. Pase yon lang fanmi oswa popilè sou afich, sou sèn ak nan enstitisyon kiltirèl se youn nan sijè festival la vle abòde.
Festival la reklame « oto-liberasyon pa kilti ». Fòmil la fè pati pwojè atistik li. Zèv yo ap pèmèt wè sa li vle di an konkrè: transmisyon yon kadriy, gwoka jenerasyon yo pataje, lekti yon tèks giyanè, kreyasyon teyat, dans, mizik oswa repran yon lang pou fè l pa nou ankò.
Maronaj 2026 la pa maronaj dizwityèm syèk la. Festival la pa pretann kontrè a. Li reprann yon mo istorik pou egzamine sa atis yo fè jodi a ak eritaj kreyòl yo ak espas ki louvri pou yo. Se pwogram nan, plis pase mo a li menm, k ap di jis nan ki pwen deplasman sa a ka ale.
