Definisyon ak kad jiridik, istorik ak enstitisyonèl.
Maronaj
Nan sosyete esklavajis Amerik yo ak Oseyan Endyen an, maronaj deziyen chape yon moun yo te mete nan esklavaj kite espas kote yo te kenbe li. Fenomèn nan kouvri sitiyasyon diferan, soti nan absans tanporè rive nan fòmasyon kominote dirab ki te chape an pati anba kontwòl kolonyal.
Selon kote a, sosyete mawon yo devlope pwòp fòm òganizasyon, defans, pwodiksyon ak transmisyon kiltirèl yo. Gen ladan yo ki te negosye ak pouvwa kolonyal; gen lòt yo te konbat militèman. Maronaj fè pati istwa sosyal ak politik esklavaj, pa sèlman imajinè li.
Jodi a, yo reprann mo a nan kreyasyon atistik, mouvman kiltirèl ak diskou politik. Ekstansyon metaforik sa a ka deziyen sòti anba yon lòd dominan, yon pratik otonomi oswa yon kreyasyon ki deplase nòm etabli yo.
Itilizasyon jodi a gen plis sans lè li kenbe lyen ak istwa ki bay mo a siyifikasyon. Yon zèv, yon lang oswa yon pratik kiltirèl pa ekivalan ak chape yon esklav. Men tèm nan ka sèvi pou panse fason yon kreyasyon travay sou yon eritaj dominasyon epi envante lòt espas ekspresyon.
Negritid
Negritid se yon mouvman entelektyèl, literè ak politik ki fèt nan ane 1930 yo bò kote ekriven nwa frankofòn, sitou Aimé Césaire, Léopold Sédar Senghor ak Léon-Gontran Damas. Li fèt nan yon kontèks kolonyal kote kilti afriken ak nwa yo souvan prezante kòm enferyè oswa kòm kilti ki ta dwe disparèt devan asimilasyon.
Tèm nan kouvri panse ki pa menm. Césaire, Senghor ak Damas pa bay kilti nwa menm kontni ni yo pa bay inivèsèl, politik oswa eritaj afriken menm plas. Kidonk, Negritid pa ka redui ak yon sèl doktrin.
Li te sèvi pou vire kont sistèm kolonyal la kategori yo te sèvi pou mete popilasyon yo nan yerachi. Yo kritike li tou, sitou lè li te sanble atribye pèp nwa yo karakteristik kiltirèl ki twò jeneral oswa twò fiks.
Istwa li rete inséparab ak sikilasyon ant Lafrik, Karayib, Ewòp ak Amerik yo. Kongrè 1956 la montre jisteman afimasyon yon espas entelektyèl nwa te kapab viv ansanm ak gwo dezakò sou definisyon li.
Antiyanite
Antiyanite deziyen yon oryantasyon entelektyèl ki chèche panse sosyete antillèz yo apati pwòp istwa ak reyalite yo, olye yon idantite yo redui sèlman ak Ewòp oswa ak yon orijin afriken yo rekonstwi.
Édouard Glissant bay tèm nan yon gwo dimansyon. Istwa antillèz soti nan kolonizasyon, esklavaj, plantasyon, migrasyon, lang ak rankont yo te enpoze oswa chwazi. Idantite ki soti ladan l pa redui ak yon sèl filyasyon.
Antiyanite pa nye enpòtans Lafrik nan istwa karayib la. Li deplase kesyon an. Eksperyans antillèz la dwe konprann tou nan espas karayib la, nan sosyete kreyòl yo ak nan relasyon istorik ki pwodui teritwa sa yo.
Oryantasyon sa a prepare plizyè devlopman ki vini apre nan panse Glissant, sitou kreyolizasyon ak Relasyon. Li patisipe tou nan deba ki, apre Negritid, poze kesyon sou fason pou panse yon idantite san fèmen li nan yon sèl orijin.
Kreyolite
Jean Bernabé, Patrick Chamoiseau ak Raphaël Confiant fòmile kreyolite nan fen ane 1980 yo nan Éloge de la créolité. Otè yo vle pran kòm pwen depa eksperyans istorik, lengwistik ak kiltirèl kreyòl Antiy yo olye yon idantite Ewòp ta defini prensipalman oswa yon senp retou sou Lafrik.
Konsèp la bay pliralite eritaj yo, lang kreyòl yo, oralite ak fòm kiltirèl ki soti nan sosyete kolonizasyon, esklavaj ak kontak ant divès popilasyon fòme yon plas santral.
Kreyolite antre nan yon konvèsasyon ak Negritid ak Antiyanite san li pa konfonn ak yo. Li menm tou soulve deba sou fason li defini idantite kreyòl ak sou risk pou li ta transfòme yon reyalite istorik k ap bouje an yon nouvo kategori fiks.
Nan istwa entelektyèl karayib la, li se alafwa yon pwopozisyon ak yon objè kontwovès. Eritaj li parèt nan literati, deba lengwistik ak refleksyon sou plas kilti kreyòl yo nan enstitisyon.
Kreyolizasyon
Nan panse Édouard Glissant, kreyolizasyon deziyen yon pwosesis kote bagay antre an relasyon epi pwodui nouvo fòm kiltirèl san rezilta a pa ka prevwa nèt apati eleman ki te la okòmansman. Konsèp la soti nan eksperyans sosyete kreyòl yo, men li pa limite ak Antiy yo.
Se pa yon senp melanj kote chak eleman ta rete entak epi fasil pou idantifye. Rankont la transfòme sa ki antre an relasyon. Lang, pratik, imajinè ak idantite ka konsa pwodui nouvo fòm ki pa redui ak yon senp adisyon.
Glissant separe dinamik sa a ak yon vizyon idantite ki chita sou yon sèl rasin. Kreyolizasyon pèmèt panse sosyete deplasman, kontak, kase ak transfòmasyon resipwòk fòme.
Apre sa, tèm nan sikile byen lwen pase zèv Glissant. Difizyon sa a oblije nou kenbe egzijans konseptyèl li. Tout divèsite kiltirèl pa otomatikman kreyolizasyon; konsèp la deziyen yon pwosesis transfòmasyon anndan relasyon.
Relasyon
Relasyon se youn nan konsèp santral nan panse Édouard Glissant. Li deziyen yon fason pou panse idantite, kilti ak istwa apati lyen yo, transfòmasyon resipwòk yo ak prezans yo nan yon mond kote okenn kominote pa devlope nèt poukont li.
Relasyon pa mande diferans yo disparèt. Li refize konprann yon idantite kòm yon esans fèmen oswa kòm devlopman yon sèl orijin. Sosyete yo kenbe pwòp istwa yo pandan rankont yo ap modifye yo.
Nan Glissant, panse sa a mache ak lòt nosyon, sitou kreyolizasyon ak dwa opasite. Li pèmèt li sikilasyon ant Lafrik, Karayib ak Amerik yo san sipoze yo fòme yon kilti omojèn.
Nan dosye Mérisphère sou 1956 la, Relasyon ede konprann yon deplasman istorik. Kongrè a t ap chèche yon espas komen anndan « mond nwa » a; jenerasyon ki vin apre yo ensiste plis sou diferans entèn, lang, trajektwa ak plizyè fòm relasyon.