Si mo « retou » a egzak sou plan jiridik pou pale de voye yon sitwayen tounen nan peyi nasyonalite li, li dekri kèk biyografi mwens byen. Pami moun yo depòte yo, gen moun ki te tabli Ozetazini depi lontan, pafwa ak fanmi, travay, yon demann azil oswa lòt demach ki poko fini. Gen nasyonalite ayisyen pa garanti ni lojman, ni yon rezo fanmi ki disponib, ni kapasite pou retabli lavi tousuit.
Okap ap resevwa kouzen Amerik te pèdi yo
Avyon yo ateri Okap paske kondisyon sekirite ozalantou Pòtoprens fè ayewopò kapital la difisil pou operasyon sa yo. Vil Nò a tounen yon pwen antre pou moun k ap rive nan yon peyi ki deja nan yon gwo kriz imanitè.
Nan fen mwa septanm, Òganizasyon Entènasyonal pou Migrasyon te estime kantite moun ki deplase anndan Ayiti a prèske 1.5 milyon. Prèske 80 % ladan yo te deja deyò Pòtoprens, sa ki montre vyolans la gaye pi lwen pase kapital la. Estrikti k ap resevwa moun yo depòte yo gen mwayen limite.
Human Rights Watch dekri, Okap, yon pwosedi anrejistreman ki fèt nan enstalasyon modès, ak kapasite limite pou evalye endividyèlman pwoblèm sante, vilnerabilite oswa bezwen pwoteksyon. Responsab ayisyen yo fè konnen tou peyi a pa gen yon dispozitif nasyonal ki gen ase mwayen pou reyentegrasyon alontèm.
Difikilte yo pafwa kòmanse anvan moun nan menm soti nan ayewopò a. Gen moun yo depòte ki rive san afè pèsonèl yo oswa dokiman yo. Gen lòt ki oblije fè demach pou jwenn papye eta sivil ak idantite. Yo ka jwenn yon èd tousuit; sa pa ranplase yon lojman, yon revni oswa yon politik reyentegrasyon dirab.
Pami moun Human Rights Watch te rankontre Okap, youn te rezime retou fòse sa a san detou: li te kite Ayiti pou chape anba danje epi yo te voye l tounen nan yon peyi kote li pa t konnen ankò ki kote pou l ale. Gen lòt ki te viv plizyè ane Ozetazini epi yo kite pwòch yo ki sitwayen ameriken. Nan dat 27 out, gen moun ki te rive san afè pèsonèl yo te panse yo t ap jwenn lè yo rive. Apre anrejistreman, otorite ayisyen yo te ba yo yon repa, yon bwason ak 10 000 goud anvan yo transfere yo pou lòt fòmalite.
Si depòtasyon an tranche kesyon dwa pou rete Ozetazini, li pa rezoud kesyon reyentegrasyon ann Ayiti.
Yon lòt kalite vyolans ki fè sonje epòk « tonton » yo
Gwoup ame k ap simen laterè ann Ayiti yo pa menm enstitisyon ak « tonton makout » yo. Men yo kontwole teritwa, enpoze règ lokal, ranmase resous, kidnape moun, fè vyolans seksyèl ak asasina, epi yo ka anpeche moun sikile ant katye oswa rejyon.
Rapwòchman an chita sou eksperyans sosyal laperèz ak dominasyon, pa sou idantite òganizasyon yo. Diferans sa a enpòtan plis toujou pandan peyi a ap eseye rebati kapasite piblik li nan zafè sekirite avèk sipò yon fòs entènasyonal yo fèk renouvle manda li.
Voye sitwayen ayisyen tounen nan kontèks sa a pa vle di chak moun ap menase dirèkteman lè li rive; sa vle di Leta k ap resevwa yo a dwe absòbe yo nan menm moman li gen difikilte pou pwoteje ak ede yon popilasyon deplase ki deja anpil.
Yon dyaspora kwense ant de sèman
Dyaspora ayisyen Ozetazini pa yon gwoup jiridik omojèn. Sitwayen ameriken, rezidan pèmanan, moun ki benefisye oswa ki te benefisye TPS, moun k ap mande azil, moun ki te antre nan lòt pwogram imanitè ak etranje ki anba mezi depòtasyon pa gen menm dwa.
Fen TPS la mete divèsite sa a aklè. Li montre tou distans ki ka genyen ant nasyonalite ak lavi moun nan ap viv toutbon. Yon moun ka legalman Ayisyen pandan li pase pi fò lavi granmoun li Ozetazini. Pitit li ka lekòl la oswa sitwayen ameriken. Revni li, lojman li ak rezo fanmi li ka la.
Si depòtasyon an tranche kesyon dwa pou rete Ozetazini, li pa rezoud kesyon reyentegrasyon ann Ayiti.
