FRENLNCréole
MÉRISPHÈRE › CARAÏBES / HAÏTI
CARAÏBES / HAÏTI

Haïti: babengani bango na mboka ya « tontons-macoutes »

États-Unis ekómisi expulsions na Haïti mingi nsima ya Temporary Protected Status. Ba avions ezali kokita na Cap-Haïtien, na ntango mobulu ya minduki esili kobengana pene na bato milio 1,5 na bisika na bango. Mpo na bato mosusu oyo bazali kozonga, nationalité ezali komonisa mboka oyo bakoki kotindama; ezali te ntango nyonso komonisa esika oyo bomoi na bango ezali lisusu.
Élie Dorval
29 September 2026 | Mérisphère
Haïti: babengani bango na mboka ya « tontons-macoutes »
« Tontons-macoutes bazali lisusu te... kasi... »

« Tontons-macoutes bazali lisusu te... kasi... »

Tontons-macoutes bazali lisusu te. Milice oyo esalemaki na régime ya François Duvalier ezalaki eteni ya dictature ya État mpe ezalaki koyanola directement na pouvoir politique. Ba groupes armés oyo ezali kobangisa Haïti lelo ezali na histoire, organisation mpe boyokani na État oyo ekeseni.

Kobakisa bango esika moko ekolongola bokeseni kati na institution ya répression politique mpe ba réseaux armés ya lelo. Kasi comparaison yango ezali kaka na masolo mosusu ya bato ya Haïti, mpo ezali kozongisa mémoire ya kobanga, arbitraire mpe emprise na bomoi ya mokolo na mokolo.

Yango epekisaki te États-Unis ezongela kobengana ba ressortissants haïtiens na rythme makasi. Nsima ya suka ya Temporary Protected Status, ba vols d’expulsion ekómaki mingi, ata soki sécurité na Haïti ebebi makasi.

NA MOKUSE

États-Unis ekómisi expulsions na Haïti mingi nsima ya Temporary Protected Status. Ba avions ezali kokita na Cap-Haïtien, na ntango mobulu ya minduki esili kobengana pene na bato milio 1,5 na bisika na bango. Mpo na bato mosusu oyo bazali kozonga, nationalité ezali komonisa mboka oyo bakoki kotindama; ezali te ntango nyonso komonisa esika oyo bomoi na bango ezali lisusu.

Soki liloba « retour » ezali juridiquement exacte mpo na kolobela renvoi ya ressortissant na mboka ya nationalité na ye, ezali kolimbola malamu te ba biographies mosusu. Kati na bato oyo babengani, basusu bafandaki bambula mingi na États-Unis, bana na bango bakolaki kuna, mpe ba liens na bango na Haïti ekómaki pete to esilaki.

Cap-Haïtien ezali koyamba ba cousins oyo Amerika ebungisaki

Ba avions ezali kokita na Cap-Haïtien mpo conditions ya sécurité pembeni ya Port-au-Prince esali ete aéroport ya capitale ezala mpasi mpo na opérations yango. Kasi kokita na nord elongolaka te crise nationale.

Organisation internationale pour les migrations ezalaki kokanisa na nsuka ya septembre ete bato pene na milio 1,5 bakimaki bisika na bango na kati ya Haïti. Pene na 80 % bazalaki libanda ya ba sites officiels, mbala mingi epai ya mabota to na logements temporaires.

Human Rights Watch elimbolaki na Cap-Haïtien procédure ya enregistrement na installations ya moke, na capacité limitée ya kotala problèmes médicaux, besoins ya protection to vulnérabilités ya moto moko na moko.

Mikakatano ebandaka ntango mosusu liboso ata ya kobima na aéroport. Bato mosusu bazali kokóma kozanga biloko na bango to mikanda. Basusu basengeli kosala démarches mpo na kozwa lisusu documents, koluka libota, transport to esika ya kofanda.

Soki expulsion ekati motuna ya droit ya kofanda na États-Unis, ezali kosilisa te motuna ya réinstallation na Haïti.

Mobulu mosusu oyo ezali kokundola tango ya « tontons »

Ba groupes armés oyo ezali kopanza somo na Haïti ezali institution moko te na « tontons-macoutes ». Kasi ezali ko contrôler ba territoires, kotia mibeko na bango na circulation, kobɔtɔla mbongo, kokanga bato mpe kosalela violence mpo na kopekisa population.

Comparaison ezali na expérience sociale ya kobanga, kasi esengeli kobatela bokeseni ya histoire. Milice ya Duvalier ezalaki esaleli ya régime. Ba groupes ya lelo ezali ba structures ebele, oyo ezali na ba alliances oyo ebongwanaka, ba intérêts économiques mpe ba relations politiques oyo ezali ntango nyonso polele te.

Mpo na moto oyo bazongisi na Haïti, nuance historique elongolaka te problème ya sécurité. Esika oyo azongi ekoki kozala na nzela ya ba groupes armés, ba déplacements massifs mpe institutions publiques oyo ezali na capacité moke.

Expulsion ezongisaka moto na État ya nationalité na ye. Ezongisaka ye automatiquement te na société, na réseau ya libota to na conditions ya bomoi oyo atikaki.

KabolaWhatsAppLinkedInFacebook