FRENLNCréole
MÉRISPHÈRE › HISTOIRE YA MAKANISI / MONDE NOIR
HISTOIRE YA MAKANISI / MONDE NOIR

Mbula ntuku nsambo nsima ya Sorbonne, « monde noir » ezali naino kosolola na yango moko?

Kobanda 19 kino 22 septembre 1956, pene na bakomi, ba artistes mpe ba intellectuels noirs ntuku motoba bakutanaki na Sorbonne na initiative ya Alioune Diop mpe Présence Africaine. Photo etikali. Ba désaccords mpe etikali. Kozongela yango epesi nzela ya komona oyo etambolaki kati na Afrika, Caraïbes mpe Amériques — mpe oyo epanzanaki.
Mansi-Dongi Dokoma
29 September 2026 | Mérisphère
Mbula ntuku nsambo nsima ya Sorbonne, « monde noir » ezali naino kosolola na yango moko?
« Photo moko. »

Mémoire ya bomoi

Photo moko. Mibali bafandi na milɔngɔ ya penepene na amphithéâtre Descartes ya Sorbonne. Aimé Césaire, Léopold Sédar Senghor, Frantz Fanon, Richard Wright, Jacques Stéphen Alexis, Amadou Hampâté Bâ, Édouard Glissant mpe basusu mingi basanganaki, kobanda 19 kino 22 septembre 1956, na Congrès international ya liboso ya bakomi mpe ba artistes noirs, oyo Alioune Diop mpe revue Présence Africaine babongisaki.

Photo ezali kopesa impression ya libota oyo ekutani.

Ba archives sonores oyo INA ebateli epesi biso koyoka Senghor na « mibeko ya culture négro-africaine », Hampâté Bâ na « culture peule », Fanon na « racisme mpe culture », Césaire na « culture mpe colonisation », mpe Alexis na « réalisme merveilleux haïtien ». Ba sujets yango moko esi elakisi pluralité ya ba expériences oyo esanganaki na kombo ya « monde noir ».

NA MOKUSE

Kobanda 19 kino 22 septembre 1956, pene na bakomi, ba artistes mpe ba intellectuels noirs ntuku motoba bakutanaki na Sorbonne na initiative ya Alioune Diop mpe Présence Africaine. Photo etikali. Ba désaccords mpe etikali. Kozongela yango epesi nzela ya komona oyo etambolaki kati na Afrika, Caraïbes mpe Amériques — mpe oyo epanzanaki.

FONDS YA MIKANDA

Afrika ya 1956 ezalaki naino mingi na colonisation. Tunisie mpe Maroc eutaki kozwa indépendance; guerre d’Algérie ezalaki kokoba; Ghana naino ezalaki indépendant te. Haïti ezalaki indépendant banda 1804. Martinique mpe Guadeloupe ezalaki départements français banda mbula zomi. Na États-Unis, ségrégation ezalaki naino kobongisa bomoi ya ba Afro-Américains millions. Liloba moko, émancipation, ezalaki kolakisa mosala moko te bisika nyonso.

Ba désaccords oyo tobosani

Senghor azalaki koluka ba fondements ya culture négro-africaine mpe azalaki kokanisa dialogue des civilisations. Césaire akangisaki directement culture mpe colonisation. Fanon atalelaki ndenge racisme ebongwanaka mpe ekotaka na structures sociales mpe culturelles. Jacques Stéphen Alexis azalaki koloba uta na Haïti, mboka indépendant kasi oyo ba rapports na yango ya domination ezalaki naino.

Richard Wright amemaki expérience afro-américaine mpe atalelaki nationalismes anticoloniaux na attention oyo ezalaki mpe na critique. Ba désaccords na culture, race, classe, universel, marxisme, assimilation to indépendance ezalaki ba accidents ya pembeni ya Congrès te. Ezalaki na kati ya contenu na yango.

Mbula 1956 ekómisaki ba lignes mosusu ya fracture makasi. Mwa baposo nsima ya Congrès, Césaire akomelaki Maurice Thorez Lettre mpe alongwaki na Parti communiste français. Fanon azalaki deja na engagement na guerre d’Algérie. Mbula minei nsima, Senghor akómaki président ya liboso ya Sénégal indépendant. Masolo ya Sorbonne etikalaki na amphithéâtre te.

Liboso ya 1956, Atlantique noir ezalaki deja na tension intellectuelle

Congrès esalaki na zéro te conversation kati na Afrika, Caraïbes mpe Amériques. Marcus Garvey, W. E. B. Du Bois, mouvements panafricains, Harlem Renaissance, bandeko basi Nardal mpe revue Présence Africaine basalaki deja ba réseaux ya circulation intellectuelle mpe politique.

Paris ezalaki na esika ya sikisiki na géographie yango. Ba étudiants, bakomi mpe militants oyo bawutaki na colonies françaises, Caraïbes, Afrika mpe États-Unis bakutanaki kuna. Minoko, ba empires mpe ba expériences historiques ezalaki kokabola bango ndenge moko mpe kosangisa bango.

Histoire yango elimbolaki mpo na nini Congrès ekokaki kosangisa bato kozanga kokóma na doctrine commune. Ntina na yango ezalaki mpe na possibilité ya komonisa ba désaccords na kati ya espace oyo bakabolaki.

Mwasi moko na photo

Composition ya Congrès ezalaki mpe kokundola ba limites ya espace yango. Basi bazalaki moke mingi kati na ba délégués oyo bamonanaki, mpe ba voix minene oyo mémoire ya événement ebatelaki ezalaki pene nyonso ya mibali.

Absence yango ekeseni na rôle oyo ba intellectuelles lokola Paulette mpe Jane Nardal basalaki liboso na ba échanges kati na monde noir francophone mpe anglophone. Esengi kozongela histoire ya Congrès na kotalaka mpe baoyo — mingi mingi basi — oyo basalisaki ba conversations mosusu esalema kozanga kozala na esika moko na photo officielle.

Mbula ntuku nsambo nsima, commémoration oyo ekosuka kaka na kozongela liste canonique ya mibali minene ekobungisa eteni ya histoire intellectuelle oyo ezali koloba ete ezali kokumisa.

Lelo, ba œuvres ya ba pionniers ezali kotambola ndenge moko te

Ba indépendances ebakisaki mikili, ba universités, ba maisons d’édition mpe ba scènes littéraires. Esalaki espace culturel noir moko te.

Césaire mpe Fanon batángamaka naino mingi na mikili mingi ya Afrika. Senghor azali na histoire littéraire mpe histoire politique ya Sénégal. Glissant azwi portée internationale monene. Bakomi mosusu bazali kotambola na ndenge ya inégal mingi. Jacques Stéphen Alexis, Damas to traditions intellectuelles mosusu ya anglophone, lusophone mpe créolophone etikali moke na mikili mpe systèmes scolaires mosusu.

Circulation ezali mpe na direction mosusu. Littératures africaines ya lelo ezali komonana na Caraïbes mpe diasporas, kasi ba conversations ezali lisusu koleka na centre moko te. Londres, Lagos, Dakar, Kinshasa, Paris, Montréal, New York, Port-au-Prince to Fort-de-France ezali na ba réseaux ndenge na ndenge, oyo anglais, français, portugais mpe minoko créoles ezali kokatisa.

Héritage

Congrès ya liboso etikaki doctrine moko te. Etikaki ba œuvres, archives mpe controverses. Yango nde ezali naino kopesa nzela ete ba expériences oyo mbula ntuku nsambo ya indépendances, migrations mpe créations ekómisaki mingi mpe ndenge na ndenge esala elongo.

KabolaWhatsAppLinkedInFacebook